TARIFNAME Presle Sertlestirmeye Yönelik Çelik Sac Uretim Yöntemi ve Bu Yöntemle Elde edilen Teknik Alan Bulus çelik saclar için presle sertlestirme sonrasinda oldukça yüksek mekanik dayanima sahip parçalar elde edilmesini amaçlayan `üretim yöntemi ile ilgilidir. Sertlestirme presinde sertlestirme islemi islenmemis çelik parçalarin östenitik dönüsümün elde edilmesi açisindan yeterli bir sicakliga isitilmasi ve ardindan su verilmis mikro yapilarinin elde edilmesi amaciyla islenmemis parçalarin presleme aletleri yardimi ile tutmak suretiyle sicak preslenmesi isleminden meydana gelmektedir. Yöntemin bir varyantina göre, isitma ve presle sertlestirme islemi öncesinde islenmemis parçalar üzerinde önceden bir soguk ön presleme islemi gerçeklestiriIebilmektedir. Bu islenmemis parçalar örnegin alüminyum ya da çinko alasimi ile önceden kaplanmis olabilmektedir. Bu durumda, firinda isitma islemi esnasinda ön kaplama islenecek parçanin yüzeyini karbonsuzlasma ve tufal olusumuna karsi koruyan bir bilesik olusturmak amaciyla çelik alt katman ile difüzyon yolu ile kaplanmaktadir. Bu bilesim sicak biçimlendirme açisindan uygundur. Bu sekilde elde edilen parçalar özellikle girinti önleyici ya da enerji sogurma fonksiyonlari saglamak amaciyla motorlu araçlarda yapisal elemanlar olarak kullanilmaktadir. Bu sekilde, tampon çapraz kirisleri, kapi ya da orta sütun takviyeleri ya da sasi raylari uygulama örnekleri olarak verilebilmektedir. Bu gibi presle sertlestirilmis parçalar örnegin aletlerin ya da tarim makineleri için parçalarin üretilmesi amaciyla da kullanilabilmektedir. Çeligin bilesimine ve preste elde edilen sogutma hizina dayali olarak mekanik mukavemet daha yüksek ya da daha düsük seviyelere ulasabilmektedir. Bu nedenle, EP 2 137 327 FR2780984 sayili yayin elde edilen daha yüksek bir mukavemet seviyesini açiklamaktadir: P424I7070 TARIFNAME Presle Sertlestirmeye Yönelik Çelik Sac Uretim Yöntemi ve Bu Yöntemle Elde edilen Teknik Alan Bulus çelik saclar için presle sertlestirme sonrasinda oldukça yüksek mekanik dayanima sahip parçalar elde edilmesini amaçlayan `üretim yöntemi ile ilgilidir. Sertlestirme presinde sertlestirme islemi islenmemis çelik parçalarin östenitik dönüsümün elde edilmesi açisindan yeterli bir sicakliga isitilmasi ve ardindan su verilmis mikro yapilarinin elde edilmesi amaciyla islenmemis parçalarin presleme aletleri yardimi ile tutmak suretiyle sicak preslenmesi isleminden meydana gelmektedir. Yöntemin bir varyantina göre, isitma ve presle sertlestirme islemi öncesinde islenmemis parçalar üzerinde önceden bir soguk ön presleme islemi gerçeklestiriIebilmektedir. Bu islenmemis parçalar örnegin alüminyum ya da çinko alasimi ile önceden kaplanmis olabilmektedir. Bu durumda, firinda isitma islemi esnasinda ön kaplama islenecek parçanin yüzeyini karbonsuzlasma ve tufal olusumuna karsi koruyan bir bilesik olusturmak amaciyla çelik alt katman ile difüzyon yolu ile kaplanmaktadir. Bu bilesim sicak biçimlendirme açisindan uygundur. Bu sekilde elde edilen parçalar özellikle girinti önleyici ya da enerji sogurma fonksiyonlari saglamak amaciyla motorlu araçlarda yapisal elemanlar olarak kullanilmaktadir. Bu sekilde, tampon çapraz kirisleri, kapi ya da orta sütun takviyeleri ya da sasi raylari uygulama örnekleri olarak verilebilmektedir. Bu gibi presle sertlestirilmis parçalar örnegin aletlerin ya da tarim makineleri için parçalarin üretilmesi amaciyla da kullanilabilmektedir. Çeligin bilesimine ve preste elde edilen sogutma hizina dayali olarak mekanik mukavemet daha yüksek ya da daha düsük seviyelere ulasabilmektedir. Bu nedenle, EP 2 137 327 FR2780984 sayili yayin elde edilen daha yüksek bir mukavemet seviyesini açiklamaktadir: P424/7070 açiklanmaktadir. Söz konusu mukavemet seviyeleri pek çok uygulama açisindan tatmin edicidir. Ancak, araçlarin enerji tüketiminin azaltilmasina yönelik talepler mekanik mukavemet seviyesi çok daha yüksek olan, yani mukavemet (Rm) seviyesi 1800 MP3 degerinin üzerinde olabilen parçalarin kullanimi sayesinde daha da hafif araçlar üretilmesine yönelik arayisin sürdürülmesine neden olmaktadir. Parçalarin bazilarinin boyanmasi ve bir boya pisirme döngüsünden geçirilmesi nedeniyle bu degere firinlama yolu ile isil islem kullanilarak ya da kullanilmaksizin ulasilacaktir. Ancak, bu gibi bir mukavemet seviyesi genellikle tamamen ya da oldukça baskin olarak martensitik olan bir mikro yapi ile iIiskiIidir. Bu tür bir mikro yapinin gecikmeli çatlamaya karsi daha düsük bir mukavemete sahip oldugu bilinmektedir: presle sertlestirme islemi sonrasinda, üretilen parçalar üç etmenin bilesik etkisi altinda belirli bir süre sonrasinda çatlamaya ya da kirilmaya karsi duyarli hale gelmektedir: - agirlikli olarak martensitik bir mikro yapi - yeterli miktarda yayilabilir hidrojen. Bu hidrojen içerigi islenmemis parçalarin sicak presleme ve presle sertlestirme islemleri öncesinde firinda isitilmasi esnasinda ortama verilebilmektedir: gerçekte, firin içerisinde mevcut olan su buhari ayrisabilmekte ve firin içerisindeki islenmemis parçanin yüzeyi üzerine tutunabilmektedir. - yeterli seviyede uygulanan ya da kalinti gerilimlerin bulunmasi. Gecikmeli çatlama sorununun çözüme ulastirilmasi amaciyla, gerilim seviyesini asgari seviyeye indirgemek amaciyla yeniden isitma firinlarinin atmosferinin ve islenmemis parçalarin kesilme kosullarinin dikkatli bir biçimde kontrol edilmesi teklif edilmistir. Buna ilaveten hidrojen gazindan arindirma isleminin gerçeklestirilmesi amaciyla sicak preslenmis parçalar üzerinde isil islem sonrasi islemlerin gerçeklestirilmesi de teklif edilmistir. Ancak, bu islemler bu riskten kaçinilmasini ve bu ek kisitlamalarin ve maliyetlerin önlenmesini saglayan bir malzeme elde edilmesini isteyen endüstri açisindan kisitlayicidir. P424/7070 açiklanmaktadir. Söz konusu mukavemet seviyeleri pek çok uygulama açisindan tatmin edicidir. Ancak, araçlarin enerji tüketiminin azaltilmasina yönelik talepler mekanik mukavemet seviyesi çok daha yüksek olan, yani mukavemet (Rm) seviyesi 1800 MP3 degerinin üzerinde olabilen parçalarin kullanimi sayesinde daha da hafif araçlar üretilmesine yönelik arayisin sürdürülmesine neden olmaktadir. Parçalarin bazilarinin boyanmasi ve bir boya pisirme döngüsünden geçirilmesi nedeniyle bu degere firinlama yolu ile isil islem kullanilarak ya da kullanilmaksizin ulasilacaktir. Ancak, bu gibi bir mukavemet seviyesi genellikle tamamen ya da oldukça baskin olarak martensitik olan bir mikro yapi ile iIiskiIidir. Bu tür bir mikro yapinin gecikmeli çatlamaya karsi daha düsük bir mukavemete sahip oldugu bilinmektedir: presle sertlestirme islemi sonrasinda, üretilen parçalar üç etmenin bilesik etkisi altinda belirli bir süre sonrasinda çatlamaya ya da kirilmaya karsi duyarli hale gelmektedir: - agirlikli olarak martensitik bir mikro yapi - yeterli miktarda yayilabilir hidrojen. Bu hidrojen içerigi islenmemis parçalarin sicak presleme ve presle sertlestirme islemleri öncesinde firinda isitilmasi esnasinda ortama verilebilmektedir: gerçekte, firin içerisinde mevcut olan su buhari ayrisabilmekte ve firin içerisindeki islenmemis parçanin yüzeyi üzerine tutunabilmektedir. - yeterli seviyede uygulanan ya da kalinti gerilimlerin bulunmasi. Gecikmeli çatlama sorununun çözüme ulastirilmasi amaciyla, gerilim seviyesini asgari seviyeye indirgemek amaciyla yeniden isitma firinlarinin atmosferinin ve islenmemis parçalarin kesilme kosullarinin dikkatli bir biçimde kontrol edilmesi teklif edilmistir. Buna ilaveten hidrojen gazindan arindirma isleminin gerçeklestirilmesi amaciyla sicak preslenmis parçalar üzerinde isil islem sonrasi islemlerin gerçeklestirilmesi de teklif edilmistir. Ancak, bu islemler bu riskten kaçinilmasini ve bu ek kisitlamalarin ve maliyetlerin önlenmesini saglayan bir malzeme elde edilmesini isteyen endüstri açisindan kisitlayicidir. P424I7070 Bunlara ilaveten hidrojen emilimini azaltmak amaciyla çelik sacin yüzeyi üzerine spesifik kaplamalarin biriktirilmesi de teklif edilmistir. Ancak, esdeger gecikmeli çatlama dayanimi saglayan daha basit bir yöntem istenmektedir. Bu nedenle, teknigin bilinen durumunda elde edilmesi zor olan hedefler olan oldukça yüksek bir mekanik mukavemet (Rm) ve gecikmeli çatlamaya karsi yüksek dayanim özelliklerini ayni anda sunabilen parçalara iliskin bir 'üretim yöntemi arastirilmaktadir. Buna ilaveten, tavlamayi tesvik eden ve/veya sertlestirme elementleri (C, Mn, Cr, M0, vb.) açisindan daha zengin çelik bilesimlerinin daha yüksek sertlige sahip sicak haddelenmis saclarin üretilmesine yol açtigi bilinmektedir. Bu nedenle, bu artan sertlik bazi belirli soguk haddeleme makinelerinin sinirli haddeleme kapasitesine sahip oldugu dikkate alindiginda genis bir kalinlik araliginda soguk haddelenmis saclar elde edilmesi açisindan bir engel teskil etmektedir. Sicak haddelenmis sac asamasinda asiri yüksek bir mukavemet seviyesi oldukça ince kalinliga sahip soguk haddelenmis saclarin elde edilmesine izin vermemektedir. Bu nedenle genis bir aralikta soguk haddelenmis sac kalinliklari saglayan bir yöntem aranmaktadir. Buna ek olarak, yüksek miktarlarda tavlamayi tesvik eden ve/veya sertlestirme elementlerinin bulunmasi belirli parametrelerde (haddeleme sonu sicakligi, sarma sicakligi, haddelenmis seridin genisligi boyunca sogutma hizinin degistirilmesi) meydana gelebilecek olasi degisimin sac bünyesindeki mekanik özelliklerde bir degisime neden olabilmesi nedeniyle termomekanik üretim prosesi esnasinda bazi sonuçlar dogurabilmektedir. Bu nedenle, iyi mekanik özellikler homojenligine sahip bir sac üretilmesi amaciyla belirli üretim parametrelerinde meydana gelebilecek bir degisime karsi daha az duyarli olmayan bir çelik bilesimi aranmaktadir. Buna ilaveten, sacin farkli biçimlerde, yani son kullanicinin sartnamelerine dayali olarak kaplanmamis ya da alüminyum alasim veya çinko alasim ile kaplanmis olarak, kullanima sunulabilmesini saglamak amaciyla özellikle sicak daldirma yöntemi ile kolayca kaplanabilen bir çelik bilesimi de aranmaktadir. Bunun yani sira, presle sertlestirilmesi amaçlanan islenmemis parçalar elde edilmesini amaciyla mekanik kesme adimi açisindan iyi bir uygunluga sahip, yani kesme ya da delme P424I7070 Bunlara ilaveten hidrojen emilimini azaltmak amaciyla çelik sacin yüzeyi üzerine spesifik kaplamalarin biriktirilmesi de teklif edilmistir. Ancak, esdeger gecikmeli çatlama dayanimi saglayan daha basit bir yöntem istenmektedir. Bu nedenle, teknigin bilinen durumunda elde edilmesi zor olan hedefler olan oldukça yüksek bir mekanik mukavemet (Rm) ve gecikmeli çatlamaya karsi yüksek dayanim özelliklerini ayni anda sunabilen parçalara iliskin bir 'üretim yöntemi arastirilmaktadir. Buna ilaveten, tavlamayi tesvik eden ve/veya sertlestirme elementleri (C, Mn, Cr, M0, vb.) açisindan daha zengin çelik bilesimlerinin daha yüksek sertlige sahip sicak haddelenmis saclarin üretilmesine yol açtigi bilinmektedir. Bu nedenle, bu artan sertlik bazi belirli soguk haddeleme makinelerinin sinirli haddeleme kapasitesine sahip oldugu dikkate alindiginda genis bir kalinlik araliginda soguk haddelenmis saclar elde edilmesi açisindan bir engel teskil etmektedir. Sicak haddelenmis sac asamasinda asiri yüksek bir mukavemet seviyesi oldukça ince kalinliga sahip soguk haddelenmis saclarin elde edilmesine izin vermemektedir. Bu nedenle genis bir aralikta soguk haddelenmis sac kalinliklari saglayan bir yöntem aranmaktadir. Buna ek olarak, yüksek miktarlarda tavlamayi tesvik eden ve/veya sertlestirme elementlerinin bulunmasi belirli parametrelerde (haddeleme sonu sicakligi, sarma sicakligi, haddelenmis seridin genisligi boyunca sogutma hizinin degistirilmesi) meydana gelebilecek olasi degisimin sac bünyesindeki mekanik özelliklerde bir degisime neden olabilmesi nedeniyle termomekanik üretim prosesi esnasinda bazi sonuçlar dogurabilmektedir. Bu nedenle, iyi mekanik özellikler homojenligine sahip bir sac üretilmesi amaciyla belirli üretim parametrelerinde meydana gelebilecek bir degisime karsi daha az duyarli olmayan bir çelik bilesimi aranmaktadir. Buna ilaveten, sacin farkli biçimlerde, yani son kullanicinin sartnamelerine dayali olarak kaplanmamis ya da alüminyum alasim veya çinko alasim ile kaplanmis olarak, kullanima sunulabilmesini saglamak amaciyla özellikle sicak daldirma yöntemi ile kolayca kaplanabilen bir çelik bilesimi de aranmaktadir. Bunun yani sira, presle sertlestirilmesi amaçlanan islenmemis parçalar elde edilmesini amaciyla mekanik kesme adimi açisindan iyi bir uygunluga sahip, yani kesme ya da delme P424I7070 aletlerinin kirilmasini engellemek amaciyla bu asamada mekanik mukavemeti çok yüksek olmayan, bir sac saglayan bir proses de aranmaktadir. Bu bulusun bir amaci ekonomik bir üretim yöntemi vasitasiyla yukarida açiklanan sorunlarin tamaminin çözüme ulastirilmasidir. Sasirtici bir sekilde, bulus sahipleri bu sorunlarin asagida ayrintili olarak açiklanan bilesime sahip bir sacin temin edilmesi suretiyle çözüme ulastirilabilecegini kanitlamistir, söz konusu sac yüzeyi yakinlarindaki alanda nikel ile spesifik bir zenginlesmeye sahip olma özelligine sahiptir. Bu gayeyle, bulus kimyasal bilesimi, içerikleri agirlik cinsinden ifade edilen sekilde: haddelenmis çelik sac saglamaktadir; burada titanyum ve nitrojen içeriklerinin: Ti /N 3.42 denklemini karsiladigi ve karbon, manganez, krom ve silikon içeriklerinin: 2.6C+%+g+élzl,l% -3 13 15 denkleminikarsiladigianlasilacaktir: Çeligin kimyasal bilesimi opsiyonel olarak asagida belirtilen elementlerden birisini ya da çeligin geriye kalan kismi demirden ve hazirlama sürecinden kaynaklanan kaçinilmaz safsizliklardan meydana gelmektedir, söz konusu sac bahsi geçen sacin yüzeyinin yakinlarinda belirli bir derinlik (A) boyunca çeligin herhangi bir noktasinda: Nisurf Ninom denklemini saglayan bir nikel içerigine (Nisuri) sahiptir, bu denklemde Ninom ifadesi çeligin nominal nikel içerigini belirtmektedir ve Nimax ifadesi 2 denkleminde maksimum nikel içerigini ifade etmektedir, (Nimax _Ninom) 0 01 ve çelik: A , denklemini saglamaktadir, burada derinlik (A) mikrometre cinsinden ifade edilmektedir, Nimax ve Ninom içerikleri ise agirlikça yüzde cinsinden ifade edilmektedir. P424I7070 aletlerinin kirilmasini engellemek amaciyla bu asamada mekanik mukavemeti çok yüksek olmayan, bir sac saglayan bir proses de aranmaktadir. Bu bulusun bir amaci ekonomik bir üretim yöntemi vasitasiyla yukarida açiklanan sorunlarin tamaminin çözüme ulastirilmasidir. Sasirtici bir sekilde, bulus sahipleri bu sorunlarin asagida ayrintili olarak açiklanan bilesime sahip bir sacin temin edilmesi suretiyle çözüme ulastirilabilecegini kanitlamistir, söz konusu sac yüzeyi yakinlarindaki alanda nikel ile spesifik bir zenginlesmeye sahip olma özelligine sahiptir. Bu gayeyle, bulus kimyasal bilesimi, içerikleri agirlik cinsinden ifade edilen sekilde: haddelenmis çelik sac saglamaktadir; burada titanyum ve nitrojen içeriklerinin: Ti /N 3.42 denklemini karsiladigi ve karbon, manganez, krom ve silikon içeriklerinin: 2.6C+%+g+élzl,l% -3 13 15 denkleminikarsiladigianlasilacaktir: Çeligin kimyasal bilesimi opsiyonel olarak asagida belirtilen elementlerden birisini ya da çeligin geriye kalan kismi demirden ve hazirlama sürecinden kaynaklanan kaçinilmaz safsizliklardan meydana gelmektedir, söz konusu sac bahsi geçen sacin yüzeyinin yakinlarinda belirli bir derinlik (A) boyunca çeligin herhangi bir noktasinda: Nisurf Ninom denklemini saglayan bir nikel içerigine (Nisuri) sahiptir, bu denklemde Ninom ifadesi çeligin nominal nikel içerigini belirtmektedir ve Nimax ifadesi 2 denkleminde maksimum nikel içerigini ifade etmektedir, (Nimax _Ninom) 0 01 ve çelik: A , denklemini saglamaktadir, burada derinlik (A) mikrometre cinsinden ifade edilmektedir, Nimax ve Ninom içerikleri ise agirlikça yüzde cinsinden ifade edilmektedir. P424I7070 içermektedir. Sacin silikon içerigi tercihen %050 s Si s %060 araligindadir. Diger bir düzenlemeye göre, bilesim agirlikça %030 s Cr s %050 içermektedir. Tercihen, sacin bilesimi agirlikça: %030 s Ni s %120 ve daha tercih edilen sekliyle: Titanyum içerigi tercihen %0020 S Ti seklindedir. Sacin bilesimi faydali bir sekilde%0.020 S Ti S %0040 içermektedir. Tercih edilen bir düzenlemeye göre, bilesim agirlikça: %015 5 M0 5 %025 içermektedir. Bilesim tercihen agirlikça: %0010 s Nb s %0060 ve daha tercih edilen sekliyle agirlikça Diger bir düzenlemeye göre, bilesim agirlikça: %050 s Mn s %070 içermektedir. Faydali bir sekilde, çelik sacin mikro yapisi ferrito-perlitlidir. Tercih edilen bir düzenlemede, çelik sac sicak haddelenmis bir sacdir. Tercihen, sac soguk haddelenmis ve tavlanmis bir sacdir. Diger bir düzenlemeye göre, çelik sac bir alüminyum ya da alüminyum alasim ya da alüminyum esasli alasim metal katmani ile önceden kaplanmistir. Diger bir düzenlemeye göre, çelik sac çinko ya da çinko alasim ya da çinko esasli bir alasim metal katmani ile önceden kaplanmistir. Diger bir düzenlemeye göre, çelik sac alüminyum ve demir ve muhtemelen silikon içeren bir kat ya da birkaç kat metaller arasi alasim katmanlari ile önceden kaplanmisken, `ön kaplama FegsigAhg türü faz 1:5 ve FezsizAlg türü faz 'ce serbest alüminyum içermemektedir. Bulus P424I7070 içermektedir. Sacin silikon içerigi tercihen %050 s Si s %060 araligindadir. Diger bir düzenlemeye göre, bilesim agirlikça %030 s Cr s %050 içermektedir. Tercihen, sacin bilesimi agirlikça: %030 s Ni s %120 ve daha tercih edilen sekliyle: Titanyum içerigi tercihen %0020 S Ti seklindedir. Sacin bilesimi faydali bir sekilde%0.020 S Ti S %0040 içermektedir. Tercih edilen bir düzenlemeye göre, bilesim agirlikça: %015 5 M0 5 %025 içermektedir. Bilesim tercihen agirlikça: %0010 s Nb s %0060 ve daha tercih edilen sekliyle agirlikça Diger bir düzenlemeye göre, bilesim agirlikça: %050 s Mn s %070 içermektedir. Faydali bir sekilde, çelik sacin mikro yapisi ferrito-perlitlidir. Tercih edilen bir düzenlemede, çelik sac sicak haddelenmis bir sacdir. Tercihen, sac soguk haddelenmis ve tavlanmis bir sacdir. Diger bir düzenlemeye göre, çelik sac bir alüminyum ya da alüminyum alasim ya da alüminyum esasli alasim metal katmani ile önceden kaplanmistir. Diger bir düzenlemeye göre, çelik sac çinko ya da çinko alasim ya da çinko esasli bir alasim metal katmani ile önceden kaplanmistir. Diger bir düzenlemeye göre, çelik sac alüminyum ve demir ve muhtemelen silikon içeren bir kat ya da birkaç kat metaller arasi alasim katmanlari ile önceden kaplanmisken, `ön kaplama FegsigAhg türü faz 1:5 ve FezsizAlg türü faz 'ce serbest alüminyum içermemektedir. Bulus P424I7070 ayrica martensitli ya da martensitli-beynitli yapilarin yukarida belirtilen modlarindan herhangi birisine göre bilesime sahip bir çelik sacin presle sertlestirilmesi suretiyle elde edilen bir parça ile de ilgilidir. Tercihen, presle sertlestirilmis parça nominal nikel içerigine (Ninom) sahiptir ve çeligin yüzeyi yakinlarindaki nikel içerigi (Nisurf) belirli bir derinlik (A) boyunca nominal nikel içeriginden (Ninom) daha fazladir ve Nimax ifadesi maksimum nikel içerigini ifade ederken, (Nlmax :Niimm) X (A) 2 0,6 burada derinlik (A) mikrometre cinsinden ifade edilirken, Nimax ve Ninom içerikleri ise agirlikça yüzde cinsinden ifade edilmektedir. Presle sertlestirilmis parça faydali bir sekilde 1800 MPa degerine esit ya da üzerinde bir mekanik mukavemete (Rm) sahiptir. Tercih edilen bir düzenlemeye göre, presle sertlestirilmis parça presle sertlestirme isleminin isil islemi esnasinda çelik alt katmani ile ön kaplama arasinda difüzyondan kaynaklanan bir alüminyum alasim ya da alüminyum esasli alasim ile ya da bir çinko alasim ya da bir çinko esasli alasim ile kaplanmaktadir. Bu bulus ayni zamanda sicak haddelenmis bir çelik için birbirini izleyen yukarida sunulan düzenlemelerden bir tanesine göre bir kimyasal bilesime sahip bir ara ürünün dökülmesi ve 45 dakika arasi bir süre boyunca bekletilmesi adimlarindan meydana gelen bir üretim yöntemi de saglamaktadir. Ara ürün sicak haddelenmis bir sac elde edilmesi amaciyla kadar sicak haddelenmektedir ve ardindan sicak haddelenmis sac sicak haddelenmis ve sarilmis bir sac elde edilmesi amaciyla 500° C ile ?50° C degerleri arasinda bir sicaklikta sarilmaktadir ve ardindan önceki adimlar esnasinda olusan oksit katmani dekapaj islemi ile uzaklastirilmaktadir. P424I7070 ayrica martensitli ya da martensitli-beynitli yapilarin yukarida belirtilen modlarindan herhangi birisine göre bilesime sahip bir çelik sacin presle sertlestirilmesi suretiyle elde edilen bir parça ile de ilgilidir. Tercihen, presle sertlestirilmis parça nominal nikel içerigine (Ninom) sahiptir ve çeligin yüzeyi yakinlarindaki nikel içerigi (Nisurf) belirli bir derinlik (A) boyunca nominal nikel içeriginden (Ninom) daha fazladir ve Nimax ifadesi maksimum nikel içerigini ifade ederken, (Nlmax :Niimm) X (A) 2 0,6 burada derinlik (A) mikrometre cinsinden ifade edilirken, Nimax ve Ninom içerikleri ise agirlikça yüzde cinsinden ifade edilmektedir. Presle sertlestirilmis parça faydali bir sekilde 1800 MPa degerine esit ya da üzerinde bir mekanik mukavemete (Rm) sahiptir. Tercih edilen bir düzenlemeye göre, presle sertlestirilmis parça presle sertlestirme isleminin isil islemi esnasinda çelik alt katmani ile ön kaplama arasinda difüzyondan kaynaklanan bir alüminyum alasim ya da alüminyum esasli alasim ile ya da bir çinko alasim ya da bir çinko esasli alasim ile kaplanmaktadir. Bu bulus ayni zamanda sicak haddelenmis bir çelik için birbirini izleyen yukarida sunulan düzenlemelerden bir tanesine göre bir kimyasal bilesime sahip bir ara ürünün dökülmesi ve 45 dakika arasi bir süre boyunca bekletilmesi adimlarindan meydana gelen bir üretim yöntemi de saglamaktadir. Ara ürün sicak haddelenmis bir sac elde edilmesi amaciyla kadar sicak haddelenmektedir ve ardindan sicak haddelenmis sac sicak haddelenmis ve sarilmis bir sac elde edilmesi amaciyla 500° C ile ?50° C degerleri arasinda bir sicaklikta sarilmaktadir ve ardindan önceki adimlar esnasinda olusan oksit katmani dekapaj islemi ile uzaklastirilmaktadir. P424I7070 Bu bulus ayrica soguk haddelenmis ve tavlanmis sac için bir üretim yöntemi saglamakta olup, özelligi bu yöntemin birbirini izleyen sekilde yukarida açiklanan yönteme göre üretilmis sicak haddelenmis bir sacin temin edilmesi, sarilmasi ve dekapaj isleminin uygulanmasi ve ardindan sicak haddelenmis, sarilmis ve dekapaj uygulanmis bu sacin soguk haddelenmis sac elde edilmesi amaciyla soguk haddelenmesi adimlarini içermesidir. Bu soguk haddelenmis sac soguk haddelenmis ve tavlanmis bir sac elde edilmesi amaciyla ?40° C ve 820° C degerleri arasinda bir sicaklikta tavlanmaktadir. Faydali bir düzenlemeye göre, yukarida açiklanan yöntemlerden birisine göre üretilmis bir haddelenmis sac temin edilmekte ve ardindan sicak daldirma yöntemi ile sürekli bir ön kaplama islemi gerçeklestirilmektedir, burada ön kaplama alüminyum kaplama ya da bir alüminyum ya da alüminyum esasli bir alasim kaplama ya da çinko kaplama ya da bir çinko ya da çinko esasli alasim kaplamadir. Faydali bir sekilde, bu bulus yukarida açiklanan yöntemlerden birisine göre haddelenmis bir sacin temin edildigi ve ardindan alüminyum ya da alüminyum esasli alasim ile bir sürekli sicak daldirma islemi ile ön kaplama isleminin gerçeklestirildigi ve 6 ila 15 saat arasinda bir bekleme süresi (ti) boyunca 620 ile 680° C arasinda bir sicaklikta (81) önceden kaplanmis sac üzerinde ön kaplamanin artik FessizAliz türü faz Is ve FezsIzAlg türü faz '[6 serbest alüminyum içermeyecegi ve çelik alt katmanda östenitik bir dönüsüme neden olmayacagi sekilde hidrojen ve nitrojen atmosferi altinda bir firin içerisinde bir isil ön islemin gerçeklestirildigi ön kaplamali ve ön alasimli bir saca iliskin bir üretim yöntemi de saglamaktadir. Bu bulus ayrica birbirini izleyen yukarida belirtilen modlardan bir tanesine göre bir yöntem kullanilarak üretilen bir sacin temin edilmesi ve ardindan bahsi geçen sacin islenmemis bir parça elde edilmesi amaciyla kesilmesi ve ardindan islenmemis parça üzerinde soguk presleme islemi ile opsiyonel bir deformasyon adiminin gerçeklestirilmesi adimlarindan meydana gelen presle sertlestirilmis bir parça için bir üretim yöntemi de saglamaktadir. Islenmemis parça çelikte tamamen östenitik bir yapinin elde edilmesi amaciyla 810°C ile 950°C degerleri arasinda bir sicakliga isitilmaktadir ve ardindan islenmemis parça bir presin içerisine aktarilmaktadir. Islenmemis parça bir parça elde edilmesi amaciyla sicak preslenmektedir ve ardindan bu parça östenitik yapinin martensitik dönüsümü suretiyle sertlesmesini saglamak amaciyla pres içerisinde tutulmaktadir. P424I7070 Bu bulus ayrica soguk haddelenmis ve tavlanmis sac için bir üretim yöntemi saglamakta olup, özelligi bu yöntemin birbirini izleyen sekilde yukarida açiklanan yönteme göre üretilmis sicak haddelenmis bir sacin temin edilmesi, sarilmasi ve dekapaj isleminin uygulanmasi ve ardindan sicak haddelenmis, sarilmis ve dekapaj uygulanmis bu sacin soguk haddelenmis sac elde edilmesi amaciyla soguk haddelenmesi adimlarini içermesidir. Bu soguk haddelenmis sac soguk haddelenmis ve tavlanmis bir sac elde edilmesi amaciyla ?40° C ve 820° C degerleri arasinda bir sicaklikta tavlanmaktadir. Faydali bir düzenlemeye göre, yukarida açiklanan yöntemlerden birisine göre üretilmis bir haddelenmis sac temin edilmekte ve ardindan sicak daldirma yöntemi ile sürekli bir ön kaplama islemi gerçeklestirilmektedir, burada ön kaplama alüminyum kaplama ya da bir alüminyum ya da alüminyum esasli bir alasim kaplama ya da çinko kaplama ya da bir çinko ya da çinko esasli alasim kaplamadir. Faydali bir sekilde, bu bulus yukarida açiklanan yöntemlerden birisine göre haddelenmis bir sacin temin edildigi ve ardindan alüminyum ya da alüminyum esasli alasim ile bir sürekli sicak daldirma islemi ile ön kaplama isleminin gerçeklestirildigi ve 6 ila 15 saat arasinda bir bekleme süresi (ti) boyunca 620 ile 680° C arasinda bir sicaklikta (81) önceden kaplanmis sac üzerinde ön kaplamanin artik FessizAliz türü faz Is ve FezsIzAlg türü faz '[6 serbest alüminyum içermeyecegi ve çelik alt katmanda östenitik bir dönüsüme neden olmayacagi sekilde hidrojen ve nitrojen atmosferi altinda bir firin içerisinde bir isil ön islemin gerçeklestirildigi ön kaplamali ve ön alasimli bir saca iliskin bir üretim yöntemi de saglamaktadir. Bu bulus ayrica birbirini izleyen yukarida belirtilen modlardan bir tanesine göre bir yöntem kullanilarak üretilen bir sacin temin edilmesi ve ardindan bahsi geçen sacin islenmemis bir parça elde edilmesi amaciyla kesilmesi ve ardindan islenmemis parça üzerinde soguk presleme islemi ile opsiyonel bir deformasyon adiminin gerçeklestirilmesi adimlarindan meydana gelen presle sertlestirilmis bir parça için bir üretim yöntemi de saglamaktadir. Islenmemis parça çelikte tamamen östenitik bir yapinin elde edilmesi amaciyla 810°C ile 950°C degerleri arasinda bir sicakliga isitilmaktadir ve ardindan islenmemis parça bir presin içerisine aktarilmaktadir. Islenmemis parça bir parça elde edilmesi amaciyla sicak preslenmektedir ve ardindan bu parça östenitik yapinin martensitik dönüsümü suretiyle sertlesmesini saglamak amaciyla pres içerisinde tutulmaktadir. P424I7070 Bu bulus araçlar için yapisal ya da takviye edici parçalarin üretilmesi amaciyla yukarida açiklanan özellikleri sergileyen veya yukarida açiklanan yönteme göre üretilen presle sertlestirilmis bir parçanin kullanimini da saglamaktadir. Bulusun diger özellikleri ve avantajlari bir örnek olarak ve asagida yer alan ekli sekillere atifta bulunularak verilen asagidaki açiklama esnasinda ortaya çikacaktir. Sekil 1 presle sertlestirilmis saclarin ya da parçalarin yüzeyi yakinlarinda nikel içeriginin degisimini sematik olarak göstermektedir ve bulusu tanimlayan belirli parametreleri, yani Nimax, Nisurf, Ninom ve A parametrelerini sunmaktadir. Sekil 2 sicak preslenmis ve presle sertlestirilmis parçalarin mekanik mukavemetini saclarin C, Mn, Cr ve Si içeriklerini birlestiren bir parametrenin bir fonksiyonu olarak göstermektedir. Sekil 3 sicak preslenmis ve presle sertlestirilmis parçalar üzerinde ölçülen yayilabilir hidrojen içerigini saclarin yüzeyi yakinindaki toplam nikel içerigini ifade eden bir parametrenin bir fonksiyonu olarak saclar göstermektedir. Sekil 4 sicak preslenmis ve presle sertlestirilmis parçalar üzerinde ölçülen yayilabilir hidrojen içerigini saclarin yüzey katmaninda nikel ile zenginlestirme miktarini ifade eden bir parametrenin bir fonksiyonu olarak saclar göstermektedir. Sekil 5 farkli bilesimlere sahip olan saclarin yüzeyi yakinindaki nikel içerigindeki degisimi göstermektedir. Sekil 6 ayni bilesime sahip ve presle sertlestirme islemi öncesinde iki yüzey hazirlama modundan geçirilmis olan saclarin yüzeyi yakinindaki nikel içerigindeki degisimi göstermektedir. Sekil 7 presle sertlestirme islemi öncesinde iki yüzey hazirlama modundan geçirilmis olan saclar için yüzey katmaninda nikel ile zenginlestirme miktarinin bir fonksiyonu olarak yayilabilir hidrojen içerigindeki degisimi göstermektedir. Sekil 8 ve 9 bulusa göre sicak haddelenmis saclarin yapilarini göstermektedir. Bulusa göre yöntemde uygulanan metal sacin kalinligi tercihen özellikle otomotiv endüstrisi için yapisal ya da takviye edici parçalarin üretilmesi için kullanilan kalinlik araligi olan 0.5 ile P424I7070 Bu bulus araçlar için yapisal ya da takviye edici parçalarin üretilmesi amaciyla yukarida açiklanan özellikleri sergileyen veya yukarida açiklanan yönteme göre üretilen presle sertlestirilmis bir parçanin kullanimini da saglamaktadir. Bulusun diger özellikleri ve avantajlari bir örnek olarak ve asagida yer alan ekli sekillere atifta bulunularak verilen asagidaki açiklama esnasinda ortaya çikacaktir. Sekil 1 presle sertlestirilmis saclarin ya da parçalarin yüzeyi yakinlarinda nikel içeriginin degisimini sematik olarak göstermektedir ve bulusu tanimlayan belirli parametreleri, yani Nimax, Nisurf, Ninom ve A parametrelerini sunmaktadir. Sekil 2 sicak preslenmis ve presle sertlestirilmis parçalarin mekanik mukavemetini saclarin C, Mn, Cr ve Si içeriklerini birlestiren bir parametrenin bir fonksiyonu olarak göstermektedir. Sekil 3 sicak preslenmis ve presle sertlestirilmis parçalar üzerinde ölçülen yayilabilir hidrojen içerigini saclarin yüzeyi yakinindaki toplam nikel içerigini ifade eden bir parametrenin bir fonksiyonu olarak saclar göstermektedir. Sekil 4 sicak preslenmis ve presle sertlestirilmis parçalar üzerinde ölçülen yayilabilir hidrojen içerigini saclarin yüzey katmaninda nikel ile zenginlestirme miktarini ifade eden bir parametrenin bir fonksiyonu olarak saclar göstermektedir. Sekil 5 farkli bilesimlere sahip olan saclarin yüzeyi yakinindaki nikel içerigindeki degisimi göstermektedir. Sekil 6 ayni bilesime sahip ve presle sertlestirme islemi öncesinde iki yüzey hazirlama modundan geçirilmis olan saclarin yüzeyi yakinindaki nikel içerigindeki degisimi göstermektedir. Sekil 7 presle sertlestirme islemi öncesinde iki yüzey hazirlama modundan geçirilmis olan saclar için yüzey katmaninda nikel ile zenginlestirme miktarinin bir fonksiyonu olarak yayilabilir hidrojen içerigindeki degisimi göstermektedir. Sekil 8 ve 9 bulusa göre sicak haddelenmis saclarin yapilarini göstermektedir. Bulusa göre yöntemde uygulanan metal sacin kalinligi tercihen özellikle otomotiv endüstrisi için yapisal ya da takviye edici parçalarin üretilmesi için kullanilan kalinlik araligi olan 0.5 ile P424I7070 4 mm degerleri arasindadir. Bu kalinlik araligi sicak haddeleme islemi ile elde edilebilecegi gibi bu islemi izleyen soguk haddeleme ve tavlama islemlerine de maruz tutulabilmektedir. Bu kalinlik araligi endüstriyel presle sertlestirme aletleri, Özellikle de sicak presleme presleri için uygundur. Faydali bir sekilde, çelik bilesimi agirlik cinsinden ifade edilmis olarak asagida belirtilen elementleri içermektedir. - %024 ile %038 arasinda yer alan bir karbon içerigi. Bu element su verilebilirlik ve östenizasyon islemini izleyen sogutma sonrasinda elde edilen mekanik mukavemet açisindan önemli bir rol oynamaktadir. Agirlikça %024 degerinin altinda bir içerikte, maliyeti yüksek elementler ilave edilmeden pres içerisinde menevisleme islemi ile sertlestirmenin ardindan 1800 MPa degerinde mekanik mukavemet seviyesine ulasilamamaktadir. Agirlikça %038 degerinin 'üzerinde bir içerikte ise, gecikmeli çatlama riski artmakta ve Charpy türü çentikli esneme testleri kullanilarak ölçülen sünek/kirilgan geçis sicakligi toklugun asiri derecede azalmasi olarak degerlendirilecek sekilde -40° C Agirlikça %032 ile %036 arasinda yer alan bir karbon içerigi ile kaynak uygulanabilirligi tatmin edici bir seviyede tutulurken ve üretim maliyetleri sinirlandirilirken hedeflenen özellikler kararli bir sekilde elde edilebilmektedir. Karbon içeriginin %024 ile %028 degerleri arasinda olmasi durumunda punto kaynagina uygunluk özellikle iyi derecededir. Daha sonradan açiklanacagi üzere, karbon içerigi ayni zamanda manganez, krom ve silikon içerikleri ile birlikte tanimlanmalidir. - Oksijen giderici rolüne ek olarak, manganez su verilebilirlik açisindan da bir rol üstlenmektedir: manganez içerigi pres içerisinde sogutma esnasinda mukavemetin (Rm) artirilmasini mümkün kilan yeterince düsük bir dönüsüm baslangiç sicakligi Ms (östenit-›martensit) elde edilmesi amaciyla agirlikça %040 oraninin üzerinde olmalidir. Manganez içeriginin %3 ile sinirlandirilmasi suretiyle gecikmeli çatlamaya karsi daha yüksek bir dayanim elde edilebilmektedir. Gerçekte, manganez 'östenitik tane sinirlarini tecrit etmektedir ve hidrojen varliginda tanecikler arasi yirtilma riskini artirmaktadir. Diger taraftan, daha sonra açiklanacagi üzere, gecikmeli çatlamaya direnç özellikle nikel açisindan zenginlestirilmis yüzey katmaninin varligindan kaynaklanmaktadir. Bir teorem P424I7070 4 mm degerleri arasindadir. Bu kalinlik araligi sicak haddeleme islemi ile elde edilebilecegi gibi bu islemi izleyen soguk haddeleme ve tavlama islemlerine de maruz tutulabilmektedir. Bu kalinlik araligi endüstriyel presle sertlestirme aletleri, Özellikle de sicak presleme presleri için uygundur. Faydali bir sekilde, çelik bilesimi agirlik cinsinden ifade edilmis olarak asagida belirtilen elementleri içermektedir. - %024 ile %038 arasinda yer alan bir karbon içerigi. Bu element su verilebilirlik ve östenizasyon islemini izleyen sogutma sonrasinda elde edilen mekanik mukavemet açisindan önemli bir rol oynamaktadir. Agirlikça %024 degerinin altinda bir içerikte, maliyeti yüksek elementler ilave edilmeden pres içerisinde menevisleme islemi ile sertlestirmenin ardindan 1800 MPa degerinde mekanik mukavemet seviyesine ulasilamamaktadir. Agirlikça %038 degerinin 'üzerinde bir içerikte ise, gecikmeli çatlama riski artmakta ve Charpy türü çentikli esneme testleri kullanilarak ölçülen sünek/kirilgan geçis sicakligi toklugun asiri derecede azalmasi olarak degerlendirilecek sekilde -40° C Agirlikça %032 ile %036 arasinda yer alan bir karbon içerigi ile kaynak uygulanabilirligi tatmin edici bir seviyede tutulurken ve üretim maliyetleri sinirlandirilirken hedeflenen özellikler kararli bir sekilde elde edilebilmektedir. Karbon içeriginin %024 ile %028 degerleri arasinda olmasi durumunda punto kaynagina uygunluk özellikle iyi derecededir. Daha sonradan açiklanacagi üzere, karbon içerigi ayni zamanda manganez, krom ve silikon içerikleri ile birlikte tanimlanmalidir. - Oksijen giderici rolüne ek olarak, manganez su verilebilirlik açisindan da bir rol üstlenmektedir: manganez içerigi pres içerisinde sogutma esnasinda mukavemetin (Rm) artirilmasini mümkün kilan yeterince düsük bir dönüsüm baslangiç sicakligi Ms (östenit-›martensit) elde edilmesi amaciyla agirlikça %040 oraninin üzerinde olmalidir. Manganez içeriginin %3 ile sinirlandirilmasi suretiyle gecikmeli çatlamaya karsi daha yüksek bir dayanim elde edilebilmektedir. Gerçekte, manganez 'östenitik tane sinirlarini tecrit etmektedir ve hidrojen varliginda tanecikler arasi yirtilma riskini artirmaktadir. Diger taraftan, daha sonra açiklanacagi üzere, gecikmeli çatlamaya direnç özellikle nikel açisindan zenginlestirilmis yüzey katmaninin varligindan kaynaklanmaktadir. Bir teorem P424I7070 ile bagli kalmak istemeden, manganez içeriginin asiri yüksek olmasi durumunda saclarin yeniden isitilmasi esnasinda kalin bir oksit katmaninin olustugu ve nikelin bu demir ve manganez oksit katmani altinda yer alacak sekilde yeterince yayilmaya zamani olmadigi düsünülmüstür. Manganez içerigi tercihen karbon içerigi ve muhtemelen krom içerigi ile birlikte tanimlanmaktadir: - Karbon içeriginin agirlikça %032 ile %036 arasinda ve manganez içeriginin %040 ile etkili bir nikel açisindan zenginlestirilmis yüzey katmaninin varligi nedeniyle gecikmeli çatlamaya karsi mükemmel bir dayanim ve bununla ayni anda saclarin mekanik olarak kesilmesi için oldukça iyi bir uygunluk elde edilebilmektedir. Manganez içerigi yüksek mekanik mukavemet ile gecikmeli çatlamaya karsi dayanim elde edilmesini saglamak amaciyla ideal olarak %050 ile %070 araligindadir. - Karbon içeriginin %024 ile %028 degerleri arasinda ve bunun yani sira manganez içeriginin %1.50 ile %3 arasinda olmasi durumunda punto kaynagina uygunluk `ozellikle iyi Bu bilesim araliklari yaklasik 320° C ile 370" C arasinda yer alan bir sogutma dönüsüm (östenit-›martensit) baslangiç sicakligi (Ms) elde edilmesini mümkün kilmaktadir ve bu sekilde isi ile sertlestirilmis parçalarin yeterince yüksek mukavemete sahip olmasi garanti edilebilmektedir. - çeligin silikon içerigi agirlikça %010 ile %070 arasinda olmalidir: %010 oraninin üzerinde bir silikon içerigi ile ekstra bir sertlesme meydana gelebilmektedir ve silikon sivi çeligin oksijeninin giderilmesine katkida bulunmaktadir. Ancak, silikon içerigi yeniden isitma ve/veya tavlama adimlari esnasinda yüzey oksitlerinin asiri derecede olusumundan kaçinilmasi ve sicak daldirma yolu ile kaplanabilirlik özelliginin bozulmamasi amaciyla %070 ile sinirlandirilmalidir. Parçanin martensitik dönüsüm sonrasinda pres aletinde tutulmasi durumunda meydana gelebilen taze martensitin yumusamasinin engellenmesi amaciyla silikon içerigi tercihen (ferrit+perlit-›östenit) çok yüksek olmamasi amaciyla tercihen %060 oraninin altinda olmalidir. Aksi taktirde, bu durum islenmemis parçalarin sicak presleme islemi öncesinde P424I7070 ile bagli kalmak istemeden, manganez içeriginin asiri yüksek olmasi durumunda saclarin yeniden isitilmasi esnasinda kalin bir oksit katmaninin olustugu ve nikelin bu demir ve manganez oksit katmani altinda yer alacak sekilde yeterince yayilmaya zamani olmadigi düsünülmüstür. Manganez içerigi tercihen karbon içerigi ve muhtemelen krom içerigi ile birlikte tanimlanmaktadir: - Karbon içeriginin agirlikça %032 ile %036 arasinda ve manganez içeriginin %040 ile etkili bir nikel açisindan zenginlestirilmis yüzey katmaninin varligi nedeniyle gecikmeli çatlamaya karsi mükemmel bir dayanim ve bununla ayni anda saclarin mekanik olarak kesilmesi için oldukça iyi bir uygunluk elde edilebilmektedir. Manganez içerigi yüksek mekanik mukavemet ile gecikmeli çatlamaya karsi dayanim elde edilmesini saglamak amaciyla ideal olarak %050 ile %070 araligindadir. - Karbon içeriginin %024 ile %028 degerleri arasinda ve bunun yani sira manganez içeriginin %1.50 ile %3 arasinda olmasi durumunda punto kaynagina uygunluk `ozellikle iyi Bu bilesim araliklari yaklasik 320° C ile 370" C arasinda yer alan bir sogutma dönüsüm (östenit-›martensit) baslangiç sicakligi (Ms) elde edilmesini mümkün kilmaktadir ve bu sekilde isi ile sertlestirilmis parçalarin yeterince yüksek mukavemete sahip olmasi garanti edilebilmektedir. - çeligin silikon içerigi agirlikça %010 ile %070 arasinda olmalidir: %010 oraninin üzerinde bir silikon içerigi ile ekstra bir sertlesme meydana gelebilmektedir ve silikon sivi çeligin oksijeninin giderilmesine katkida bulunmaktadir. Ancak, silikon içerigi yeniden isitma ve/veya tavlama adimlari esnasinda yüzey oksitlerinin asiri derecede olusumundan kaçinilmasi ve sicak daldirma yolu ile kaplanabilirlik özelliginin bozulmamasi amaciyla %070 ile sinirlandirilmalidir. Parçanin martensitik dönüsüm sonrasinda pres aletinde tutulmasi durumunda meydana gelebilen taze martensitin yumusamasinin engellenmesi amaciyla silikon içerigi tercihen (ferrit+perlit-›östenit) çok yüksek olmamasi amaciyla tercihen %060 oraninin altinda olmalidir. Aksi taktirde, bu durum islenmemis parçalarin sicak presleme islemi öncesinde P424I7070 daha yüksek bir sicakliga yeniden isitilmasini gerektirmektedir ki bu da yöntemin üretkenligini azaltmaktadir. - %0.015 oranina esit ya da üzerindeki miktarlarda kullanildiginda alüminyum hazirlama ve nitrojenin çökelmesi esnasinda sivi metal içerisindeki oksijenin giderilmesine imkan taniyan bir elementtir. Alüminyum içeriginin %0.070 oraninin üzerinde olmasi durumunda ise çelik üretim süreci esnasinda sünekligi azaltma egiliminde olan kaba alüminatlar olusturabilmektedir. Optimal olarak, alüminyum içerigi %0.020 ile %0.060 oranlari arasinda yer almaktadir. - Krom su verilebilirlik özelligini artirmakta ve presle sertlestirme sonrasinda istenen mukavemet (Rm) seviyesinin elde edilmesine katkida bulunmaktadir. Agirlikça %2 oranina esit bir içerigin üzerinde ilen kromun presle sertlestirilmis parçanin mekanik özelliklerinin homojenligi üzerindeki etkisi doygunluga ulasmis durumdadir. Tercihen katkida bulunmaktadir. Tercihen, mekanik mukavemet ve gecikmeli çatlama üzerinde istenen etkiler ekstra maliyetler sinirlandirilirken %030 ile %060 arasinda krom ilave edilmesi suretiyle elde edilebilir. Manganez içeriginin yeterli, yani %150 ile %3 oranlari arasinda, olmasi durumunda manganez üzerinden elde edilen su verilebilirlik yeterli olarak degerlendirildiginden krom ilavesi opsiyonel olarak dikkate alinmaktadir. Yukarida C, Mn, Cr ve Si elementlerinin her birisine iliskin olarak tanimlanan kosullarin yani sira, bulus sahipleri bu elementlerin birlikte de tanimlanmasi gerektigini göstermistir: gerçekte, Sekil 2 asagida gösterilen parametrenin bir fonksiyonu olarak degisken karbon arasinda) ve silikon (%01 ile %0.72 arasinda) içeriklerine sahip farkli çelik bilesimlerine iliskin presle sertlestirilmis islenmemis parçalarin mekanik mukavemetini göstermektedir: P1= 2.6C+@+g+g .3 13 15 boyunca tutulan ve ardindan bir aletle tutulmak suretiyle sicak preslenen ve su verilen presleme sonrasinda elde edilen parçalarin yapisi tamamen martensitiktir. 1 numarali düz çizgi mekanik mukavemet sonuçlarinin alt zarfini belirtmektedir. Incelenen bilesimlerin P424I7070 daha yüksek bir sicakliga yeniden isitilmasini gerektirmektedir ki bu da yöntemin üretkenligini azaltmaktadir. - %0.015 oranina esit ya da üzerindeki miktarlarda kullanildiginda alüminyum hazirlama ve nitrojenin çökelmesi esnasinda sivi metal içerisindeki oksijenin giderilmesine imkan taniyan bir elementtir. Alüminyum içeriginin %0.070 oraninin üzerinde olmasi durumunda ise çelik üretim süreci esnasinda sünekligi azaltma egiliminde olan kaba alüminatlar olusturabilmektedir. Optimal olarak, alüminyum içerigi %0.020 ile %0.060 oranlari arasinda yer almaktadir. - Krom su verilebilirlik özelligini artirmakta ve presle sertlestirme sonrasinda istenen mukavemet (Rm) seviyesinin elde edilmesine katkida bulunmaktadir. Agirlikça %2 oranina esit bir içerigin üzerinde ilen kromun presle sertlestirilmis parçanin mekanik özelliklerinin homojenligi üzerindeki etkisi doygunluga ulasmis durumdadir. Tercihen katkida bulunmaktadir. Tercihen, mekanik mukavemet ve gecikmeli çatlama üzerinde istenen etkiler ekstra maliyetler sinirlandirilirken %030 ile %060 arasinda krom ilave edilmesi suretiyle elde edilebilir. Manganez içeriginin yeterli, yani %150 ile %3 oranlari arasinda, olmasi durumunda manganez üzerinden elde edilen su verilebilirlik yeterli olarak degerlendirildiginden krom ilavesi opsiyonel olarak dikkate alinmaktadir. Yukarida C, Mn, Cr ve Si elementlerinin her birisine iliskin olarak tanimlanan kosullarin yani sira, bulus sahipleri bu elementlerin birlikte de tanimlanmasi gerektigini göstermistir: gerçekte, Sekil 2 asagida gösterilen parametrenin bir fonksiyonu olarak degisken karbon arasinda) ve silikon (%01 ile %0.72 arasinda) içeriklerine sahip farkli çelik bilesimlerine iliskin presle sertlestirilmis islenmemis parçalarin mekanik mukavemetini göstermektedir: P1= 2.6C+@+g+g .3 13 15 boyunca tutulan ve ardindan bir aletle tutulmak suretiyle sicak preslenen ve su verilen presleme sonrasinda elde edilen parçalarin yapisi tamamen martensitiktir. 1 numarali düz çizgi mekanik mukavemet sonuçlarinin alt zarfini belirtmektedir. Incelenen bilesimlerin P424I7070 çesitliligi nedeniyle meydana gelen saçilima ragmen, 1800 MPa minimum degerinin P1 parametresinin %1.1 oraninin üzerinde olmasi durumunda elde edildigi görülmektedir. Bu kosulun tatmin edilmesi durumunda, preste sogutma islemi esnasinda dönüsüm sicakligi (Ms) 365" C degerinin altindadir. Bu kosullar altinda, presleme aletinde tutulmanin etkisi altinda kendi kendine tavlanan martensit kesri oldukça sinirlidir ve böylece oldukça yüksek miktarda tavlanmamis martensit yüksek bir mekanik mukavemet degerinin elde edilmesine imkan tanimaktadir. - Titanyum nitrojen ile yüksek bir birlesme egilimi sergilemektedir. Bulus konusu çeliklerin nitrojen içerigi göz önünde bulunduruldugunda, titanyum içerigi etkin bir çökelme elde edilmesi amaciyla %0.015 oranina esit ya da üzerinde olmalidir. Agirlikça %0.020 oraninin üzerindeki miktarlarda, titanyum su verilebilirlik 'üzerinde tam etkisini sergilemesi amaciyla bor elementi serbest formunda bulunacak sekilde bor elementini korumaktadir. Titanyum içerigi 3.42 N oraninin üzerinde olmalidir, bu miktar serbest nitrojen varliginin engellenmesi amaciyla TiN çökelmesinin stokiyometrisi tarafindan tanimlanmaktadir. Ancak %O.10 oraninin üzerindeki içeriklerde ise sivi çelik içerisinde tokluk üzerinde zararli bir rol oynayan kaba titanyum nitrürlerin olusmasi riski söz konusudur. Titanyum içerigi islenmemis parçalarin sicak presleme islemi öncesinde yeniden isitilmasi esnasinda östenitik taneciklerin gelisimini sinirlandiran ince nitrürlerin olusmasini saglamak amaciyla tercihen %0.020 ile %0.040 oranlari arasinda olmalidir. - Agirlikça %0.010 oraninin üzerindeki miktarlarda kullanildiginda niyobyum islenmemis parçalarin yeniden isitilmasi islemi esnasinda östenitik taneciklerin gelisimini de sinirlandirabilen niyobyum karbonitrürler olusturmaktadir. Ancak, sicak haddeleme islemi esnasinda haddeleme kuvvetlerini ve üretim sürecinin zorlugunu artiracak sekilde yeniden kristallesme sürecini sinirlandirma kapasitesi nedeniyle niyobyum içerigi %0.060 degeri ile sinirlandirilmalidir. Optimum etkiler ise niyobyum içeriginin %0.030 ile %0.050 arasinda bulunmasi durumunda elde edilmektedir. - Agirlikça %0.0005 oraninin üzerindeki miktarlarda kullanildiginda, bor su verilebilirlik özelligini oldukça güçlü bir sekilde arttirmaktadir. Ostenitik tane sinirlarinin birlesme yerlerine yayilmak suretiyle fosforun granüller arasi birikimini engelleyen olumlu bir etki sergilemektedir. %0.0040 oraninin üzerinde bu etki doygunluga ulasmaktadir. - %0.003 oraninin üzerinde bir nitrojen içerigi östenitik taneciklerin büyümesini sinirlandirmak amaciyla yukarida bahsi geçen TiN, Nb(CN) ya da (Ti, Nb)(CN) P424I7070 çesitliligi nedeniyle meydana gelen saçilima ragmen, 1800 MPa minimum degerinin P1 parametresinin %1.1 oraninin üzerinde olmasi durumunda elde edildigi görülmektedir. Bu kosulun tatmin edilmesi durumunda, preste sogutma islemi esnasinda dönüsüm sicakligi (Ms) 365" C degerinin altindadir. Bu kosullar altinda, presleme aletinde tutulmanin etkisi altinda kendi kendine tavlanan martensit kesri oldukça sinirlidir ve böylece oldukça yüksek miktarda tavlanmamis martensit yüksek bir mekanik mukavemet degerinin elde edilmesine imkan tanimaktadir. - Titanyum nitrojen ile yüksek bir birlesme egilimi sergilemektedir. Bulus konusu çeliklerin nitrojen içerigi göz önünde bulunduruldugunda, titanyum içerigi etkin bir çökelme elde edilmesi amaciyla %0.015 oranina esit ya da üzerinde olmalidir. Agirlikça %0.020 oraninin üzerindeki miktarlarda, titanyum su verilebilirlik 'üzerinde tam etkisini sergilemesi amaciyla bor elementi serbest formunda bulunacak sekilde bor elementini korumaktadir. Titanyum içerigi 3.42 N oraninin üzerinde olmalidir, bu miktar serbest nitrojen varliginin engellenmesi amaciyla TiN çökelmesinin stokiyometrisi tarafindan tanimlanmaktadir. Ancak %O.10 oraninin üzerindeki içeriklerde ise sivi çelik içerisinde tokluk üzerinde zararli bir rol oynayan kaba titanyum nitrürlerin olusmasi riski söz konusudur. Titanyum içerigi islenmemis parçalarin sicak presleme islemi öncesinde yeniden isitilmasi esnasinda östenitik taneciklerin gelisimini sinirlandiran ince nitrürlerin olusmasini saglamak amaciyla tercihen %0.020 ile %0.040 oranlari arasinda olmalidir. - Agirlikça %0.010 oraninin üzerindeki miktarlarda kullanildiginda niyobyum islenmemis parçalarin yeniden isitilmasi islemi esnasinda östenitik taneciklerin gelisimini de sinirlandirabilen niyobyum karbonitrürler olusturmaktadir. Ancak, sicak haddeleme islemi esnasinda haddeleme kuvvetlerini ve üretim sürecinin zorlugunu artiracak sekilde yeniden kristallesme sürecini sinirlandirma kapasitesi nedeniyle niyobyum içerigi %0.060 degeri ile sinirlandirilmalidir. Optimum etkiler ise niyobyum içeriginin %0.030 ile %0.050 arasinda bulunmasi durumunda elde edilmektedir. - Agirlikça %0.0005 oraninin üzerindeki miktarlarda kullanildiginda, bor su verilebilirlik özelligini oldukça güçlü bir sekilde arttirmaktadir. Ostenitik tane sinirlarinin birlesme yerlerine yayilmak suretiyle fosforun granüller arasi birikimini engelleyen olumlu bir etki sergilemektedir. %0.0040 oraninin üzerinde bu etki doygunluga ulasmaktadir. - %0.003 oraninin üzerinde bir nitrojen içerigi östenitik taneciklerin büyümesini sinirlandirmak amaciyla yukarida bahsi geçen TiN, Nb(CN) ya da (Ti, Nb)(CN) P424I7070 çbkelmesinin elde edilmesini mümkün kilmaktadir. Ancak nitrojen içerigi kaba çökeltilerin olusumunun engellenmesi amaciyla %0.010 orani ile sinirlandirilmalidir. - Opsiyonel olarak, sac agirlikça %0.05 ile %065 arasinda yer alan bir miktarda molibdenim de içerebilmektedir: Bu element niyobyum ve titanyum ile birlikte çökelti olusturmaktadir. Bu çökeltiler isil açidan oldukça kararlidir ve isitma islemi üzerinde ile %025 oranlari arasinda bir molibdenim içerigi için elde edilmektedir. - Bir seçenek olarak, çelik ayni zamanda agirlikça %0.001ile %030 oranlari arasinda bir miktarda tungsten de içerebilmektedir. Belirtilen miktarlarda kullanildiginda, bu element karbürlerin olusumu nedeniyle su verilebilirlik ve sertlesebilirlik özelliklerini artirmaktadir. - Opsiyonel olarak, çelik %0.0005 ile %0.005 oranlari arasinda bir miktarda kalsiyum da içerebilmektedir. Oksijen ve sülfür ile birlestirildiginde, kalsiyum bu sekilde üretilen saclarin ya da parçalarin sünekligini olumsuz etkileyen büyük boyutlu kalintilarin olusumunun engellenmesini mümkün kilmaktadir. - Asiri miktarlarda kullanildiginda, sülfür ve fosfor kirilganligin artmasina yol açmaktadir. Asiri derecede sülfit olusumunun engellenmesi amaciyla sülfürün agirlikça içeriginin nedeniyle gereksiz yere maliyet getirmektedir. Benzer nedenlerden dolayi, fosfor içerigi agirlikça %0.001 ile %0.025 oranlari arasinda yer almaktadir. Asiri yüksek bir içerikte kullanildiginda, bu element ostenitik taneciklerin birlesme yerlerinde birikmekte ve tanecikler arasi yirtilma nedeniyle gecikmeli çatlama riskini artirmaktadir. - Nikel bulus kapsaminda önemli bir elementtir: gerçekte, bulus sahipleri agirlikça %025 ile ya da parçalarin yüzeyinde konsantre olarak yer almasi durumunda gecikmeli çatlamaya karsi hassasiyeti büyük ölçüde azalttigini göstermistir: Bunun için, bulusun bazi karakteristik parametrelerini sematik olarak gösteren Sekil 1'e atifta bulunulmaktadir: bir yüzey zenginlestirme islemine dikkat çekilen sacin yüzeyi yakinlarinda çeligin nikel içeriginde meydana gelen degisim sunulmaktadir. Kolaylik saglamak amaciyla, P424I7070 çbkelmesinin elde edilmesini mümkün kilmaktadir. Ancak nitrojen içerigi kaba çökeltilerin olusumunun engellenmesi amaciyla %0.010 orani ile sinirlandirilmalidir. - Opsiyonel olarak, sac agirlikça %0.05 ile %065 arasinda yer alan bir miktarda molibdenim de içerebilmektedir: Bu element niyobyum ve titanyum ile birlikte çökelti olusturmaktadir. Bu çökeltiler isil açidan oldukça kararlidir ve isitma islemi üzerinde ile %025 oranlari arasinda bir molibdenim içerigi için elde edilmektedir. - Bir seçenek olarak, çelik ayni zamanda agirlikça %0.001ile %030 oranlari arasinda bir miktarda tungsten de içerebilmektedir. Belirtilen miktarlarda kullanildiginda, bu element karbürlerin olusumu nedeniyle su verilebilirlik ve sertlesebilirlik özelliklerini artirmaktadir. - Opsiyonel olarak, çelik %0.0005 ile %0.005 oranlari arasinda bir miktarda kalsiyum da içerebilmektedir. Oksijen ve sülfür ile birlestirildiginde, kalsiyum bu sekilde üretilen saclarin ya da parçalarin sünekligini olumsuz etkileyen büyük boyutlu kalintilarin olusumunun engellenmesini mümkün kilmaktadir. - Asiri miktarlarda kullanildiginda, sülfür ve fosfor kirilganligin artmasina yol açmaktadir. Asiri derecede sülfit olusumunun engellenmesi amaciyla sülfürün agirlikça içeriginin nedeniyle gereksiz yere maliyet getirmektedir. Benzer nedenlerden dolayi, fosfor içerigi agirlikça %0.001 ile %0.025 oranlari arasinda yer almaktadir. Asiri yüksek bir içerikte kullanildiginda, bu element ostenitik taneciklerin birlesme yerlerinde birikmekte ve tanecikler arasi yirtilma nedeniyle gecikmeli çatlama riskini artirmaktadir. - Nikel bulus kapsaminda önemli bir elementtir: gerçekte, bulus sahipleri agirlikça %025 ile ya da parçalarin yüzeyinde konsantre olarak yer almasi durumunda gecikmeli çatlamaya karsi hassasiyeti büyük ölçüde azalttigini göstermistir: Bunun için, bulusun bazi karakteristik parametrelerini sematik olarak gösteren Sekil 1'e atifta bulunulmaktadir: bir yüzey zenginlestirme islemine dikkat çekilen sacin yüzeyi yakinlarinda çeligin nikel içeriginde meydana gelen degisim sunulmaktadir. Kolaylik saglamak amaciyla, P424l7070 sacin sadece bir yüzeyi gösterilmektedir, asagida yapilan açiklamanin bu sacin diger yüzeylerine de uygulanacagi anlasilmaktadir. Çelik nominal nikel içerigine (Ninom) sahiptir. Daha sonra açiklanacak olan üretim yöntemi nedeniyle, çelik sac yüzeyi alaninda maksimum bir degere kadar (Nimax) nikel açisindan zenginlestirilmistir. Bu maksimum deger (Nimax) Sekil 1'de gösterilen sekilde sacin yüzeyinde ya da bulusun asagida yer alan açiklamasini ve sonuçlarini degistirmeden çeligin yüzeyinin birkaç on ya da yüz nanometre kadar biraz altinda bulunabilmektedir. Benzer sekilde, nikel içerigindeki degisim Sekil 1'de sematik olarak gösterilen sekilde dogrusal olmayabilir, ancak bunun yerine difüzyon fenomeninden kaynaklanan karakteristik bir profil benimseyebilmektedir. Bu nedenle, karakteristik parametrelerin asagida yer alan tanimi da bu profil türü açisindan geçerlidir. Nikel yönünden zenginlestirilmis yüzey bölgesinin özelligi bu nedenden dolayi herhangi bir noktada çeligin lokal nikel içeriginin (Nisurf): NisurfNinom seklinde olmasidir. Nikel açisindan zenginlestirilmis bu bölge bir derinlige (A) sahiptir. Sasirtici bir sekilde, bulus sahipleri gecikmeli çatlamaya karsi dayanimin bazi kritik kosullari tatmin etmesi gerekli olan nikel açisindan zenginlestirilmis yüzey alaninin karakteristik özellikleri olan iki parametrenin (P2 ve P3) dikkate alinmasi suretiyle elde edildigini göstermistir. Ilk parametre asagida belirtilen sekilde tanimlanmaktadir: (Ni ' + NIHOIII) P2= mm x (A) Bu ilk parametre zenginlestirilmis katmandaki (A) toplam nikel içerigini açiklamaktadir ve Sekil 1'de gösterilen taranmis alana karsilik gelmektedir. Ikinci parametre (P3) asagida belirtilen sekilde tanimlanmaktadir: (Nimax _ Ninoni) Bu ikinci parametre ortalama nikel içerigi degisim derecesini, yani katman (A) içerisindeki zenginlestirme miktarini açiklamaktadir. P424l7070 sacin sadece bir yüzeyi gösterilmektedir, asagida yapilan açiklamanin bu sacin diger yüzeylerine de uygulanacagi anlasilmaktadir. Çelik nominal nikel içerigine (Ninom) sahiptir. Daha sonra açiklanacak olan üretim yöntemi nedeniyle, çelik sac yüzeyi alaninda maksimum bir degere kadar (Nimax) nikel açisindan zenginlestirilmistir. Bu maksimum deger (Nimax) Sekil 1'de gösterilen sekilde sacin yüzeyinde ya da bulusun asagida yer alan açiklamasini ve sonuçlarini degistirmeden çeligin yüzeyinin birkaç on ya da yüz nanometre kadar biraz altinda bulunabilmektedir. Benzer sekilde, nikel içerigindeki degisim Sekil 1'de sematik olarak gösterilen sekilde dogrusal olmayabilir, ancak bunun yerine difüzyon fenomeninden kaynaklanan karakteristik bir profil benimseyebilmektedir. Bu nedenle, karakteristik parametrelerin asagida yer alan tanimi da bu profil türü açisindan geçerlidir. Nikel yönünden zenginlestirilmis yüzey bölgesinin özelligi bu nedenden dolayi herhangi bir noktada çeligin lokal nikel içeriginin (Nisurf): NisurfNinom seklinde olmasidir. Nikel açisindan zenginlestirilmis bu bölge bir derinlige (A) sahiptir. Sasirtici bir sekilde, bulus sahipleri gecikmeli çatlamaya karsi dayanimin bazi kritik kosullari tatmin etmesi gerekli olan nikel açisindan zenginlestirilmis yüzey alaninin karakteristik özellikleri olan iki parametrenin (P2 ve P3) dikkate alinmasi suretiyle elde edildigini göstermistir. Ilk parametre asagida belirtilen sekilde tanimlanmaktadir: (Ni ' + NIHOIII) P2= mm x (A) Bu ilk parametre zenginlestirilmis katmandaki (A) toplam nikel içerigini açiklamaktadir ve Sekil 1'de gösterilen taranmis alana karsilik gelmektedir. Ikinci parametre (P3) asagida belirtilen sekilde tanimlanmaktadir: (Nimax _ Ninoni) Bu ikinci parametre ortalama nikel içerigi degisim derecesini, yani katman (A) içerisindeki zenginlestirme miktarini açiklamaktadir. P424I7070 Bulus sahipleri oldukça yüksek mekanik mukavemete sahip presle sertlestirilmis parçalarin gecikmeli çatlamasini engelleyen kosullari arastirmistir. Bu yöntemin isitilmis ve ardindan bir sicak presleme presine aktarilmis ister kaplanmamis isterse bir metal kaplama (alüminyum ya da alüminyum alasim veya çinko ya da çinko alasim) önceden kaplanmis çelik islenmemis parçalar sagladigi hatirlanmaktadir. Isitma adimi esnasinda, firin içerisinde çok ya da az belirgin bir miktarda bulunmasi muhtemel olan su buhari islenmemis parçanin yüzeyinin üzerine tutunmaktadir. Suyun ayrismasindan ortaya çikan hidrojen yüksek sicaklikta östenitik çelik alt katman içerisinde çözünebilmektedir. Bu nedenle hidrojenin takdim edilmesi yüksek bir çiglenme noktasina sahip firin atmosferi, ciddi bir östenitlesme sicakligi ve uzun bir bekleme süresi tarafindan kolaylastirilmaktadir. Sogutma islemi esnasinda hidrojenin çözünürlügü keskin bir düsüs sergilemektedir. Ortam sicakligina geri dönülmesi sonrasinda muhtemel metal bn kaplama ile çelik alt katman arasinda alasimlama tarafindan olusturulan kaplama hidrojenin yüzeyden birakilmasina karsi pratik olarak sizdirmaz bir bariyer olusturmaktadir. Bu nedenle önemli bir yayilabilir hidrojen içerigi martensitik yapiya sahip bir çelik alt katmanin gecikmeli çatlama riskini artirmaktadir. Bu nedenle, bulus sahipleri bir sicak preslenmis parça üzerindeki yayilabilir hidrojen içerigini oldukça düsük bir seviyeye, yani 0.16 ppm degerine esit ya da altinda bir seviyeye düsürmek için kullanilabilecek vasitalar arastirmistir. Bu seviye 150 saat boyunca malzemenin akma gerilmesine esit olan bir gerilim altinda bükülerek gerilen bir parçanin çatlama sergilememesini garanti altina almaya yaramaktadir. Bulus sahipleri bu sonucun sicak preslenmis parçanin ya da sacin ya da islenmemis parçanin yüzeyinin sicak presleme öncesinde asagida belirtilen spesifik özelliklere sahip olmasi durumunda elde edildigini göstermistir. - degerine sahip presle sertlestirilmis parçalar için düzenlenmis olan Sekil 3 yayilabilir hidrojen içeriginin yukarida açiklanan parametreye (P2) dayali oldugunu göstermektedir. Asagida belirtilen denklemin karsilanmasi durumunda 0.16 ppm degerinin altinda yayilabilir hidrojen içerigi elde edilmektedir. (N 1' + N Im) burada derinlik (A) mikron cinsinden, Nimax ve Ninom içerikleri ise agirlikça yüzde cinsinden ifade edilmektedir. P424I7070 Bulus sahipleri oldukça yüksek mekanik mukavemete sahip presle sertlestirilmis parçalarin gecikmeli çatlamasini engelleyen kosullari arastirmistir. Bu yöntemin isitilmis ve ardindan bir sicak presleme presine aktarilmis ister kaplanmamis isterse bir metal kaplama (alüminyum ya da alüminyum alasim veya çinko ya da çinko alasim) önceden kaplanmis çelik islenmemis parçalar sagladigi hatirlanmaktadir. Isitma adimi esnasinda, firin içerisinde çok ya da az belirgin bir miktarda bulunmasi muhtemel olan su buhari islenmemis parçanin yüzeyinin üzerine tutunmaktadir. Suyun ayrismasindan ortaya çikan hidrojen yüksek sicaklikta östenitik çelik alt katman içerisinde çözünebilmektedir. Bu nedenle hidrojenin takdim edilmesi yüksek bir çiglenme noktasina sahip firin atmosferi, ciddi bir östenitlesme sicakligi ve uzun bir bekleme süresi tarafindan kolaylastirilmaktadir. Sogutma islemi esnasinda hidrojenin çözünürlügü keskin bir düsüs sergilemektedir. Ortam sicakligina geri dönülmesi sonrasinda muhtemel metal bn kaplama ile çelik alt katman arasinda alasimlama tarafindan olusturulan kaplama hidrojenin yüzeyden birakilmasina karsi pratik olarak sizdirmaz bir bariyer olusturmaktadir. Bu nedenle önemli bir yayilabilir hidrojen içerigi martensitik yapiya sahip bir çelik alt katmanin gecikmeli çatlama riskini artirmaktadir. Bu nedenle, bulus sahipleri bir sicak preslenmis parça üzerindeki yayilabilir hidrojen içerigini oldukça düsük bir seviyeye, yani 0.16 ppm degerine esit ya da altinda bir seviyeye düsürmek için kullanilabilecek vasitalar arastirmistir. Bu seviye 150 saat boyunca malzemenin akma gerilmesine esit olan bir gerilim altinda bükülerek gerilen bir parçanin çatlama sergilememesini garanti altina almaya yaramaktadir. Bulus sahipleri bu sonucun sicak preslenmis parçanin ya da sacin ya da islenmemis parçanin yüzeyinin sicak presleme öncesinde asagida belirtilen spesifik özelliklere sahip olmasi durumunda elde edildigini göstermistir. - degerine sahip presle sertlestirilmis parçalar için düzenlenmis olan Sekil 3 yayilabilir hidrojen içeriginin yukarida açiklanan parametreye (P2) dayali oldugunu göstermektedir. Asagida belirtilen denklemin karsilanmasi durumunda 0.16 ppm degerinin altinda yayilabilir hidrojen içerigi elde edilmektedir. (N 1' + N Im) burada derinlik (A) mikron cinsinden, Nimax ve Ninom içerikleri ise agirlikça yüzde cinsinden ifade edilmektedir. P424I7070 - Yukarida bahsi geçen presle sertlestirilmis parçalar ile ilgili olan Sekil 4ite, bulus sahipleri katman (A) içerisindeki nikel zenginlestirmesinin nominal içerik (Ninom) ile karsilastirildiginda kritik bir degere ulasmasi üzerine, yani parametrenin (PS) karsilanmasi durumunda, 0.16 ppm degerinin altinda bir yayilabilir hidrojen içeriginin elde edildigini göstermistir: (Nimax _NI-nam) 2 o 01 Burada kullanilan birimler parametre (Pz) için kullanilan birimler ile aynidir. Sekil 4'te sonuçlarin alt zarf egrisine karsilik gelen bir egri (2) gösterilmektedir. Bir teorem ile bagli kalmak istemeden, bu özelliklerin özellikle eski östenitik tanecik birlesme yerlerinde hidrojen difüzyonunu sinirlandiran nikel zenginlestirmesi sayesinde hidrojenin yüksek sicakliktaki sacin içerisine nüfuz etmesine karsi bir bariyer etkisi olusturdugu düsünülmektedir. Çeligin bilesiminin geriye kalan kismi demirden ve hazirlama sürecinden kaynaklanan kaçinilmaz safsizliklardan meydana gelmektedir. Simdi bulus konusu yöntem açiklanacaktir: yukarida belirtilen bilesimin bir ara ürünü dökülmektedir. Bu ara 'ürün kalinligi tipik olarak 200 mm ile 250 mm arasinda olan levha seklinde ya da tipik kalinligi birkaç on milimetre mertebesinde olan ince bir levha seklinde ya da uygun olan herhangi diger bir sekilde olabilmektedir. Bu ara `ürün 1250°C ile 1300°C degerleri arasinda bir sicakliga isitilmakta ve 20 ila 45 dakika arasinda bir süre boyunca bu sicaklik araliginda bekletilmektedir. Bulus konusu çelik bilesim açisindan firin içerisindeki atmosferde bulunan oksijen ile reaksiyon suretiyle esas olarak demir ve manganez açisindan zengin bir oksit kaymani olusmaktadir ve bu katmanda nikel çözünürlügü oldukça düsüktür ve nikel metalik formda kalmaktadir. Bu oksit katmaninin gelisimine paralel olarak nikel oksit ve çelik alt katman arasindaki arayüze dogru nüfuz etmektedir ve bu sayede çelik içerisinde nikel açisindan zenginlesmis bir katmanin ortaya çikmasina neden olmaktadir. Bu asamada, bu katmanin kalinligi özellikle çeligin nominal nikel içerigine ve daha önceden tanimlanan sicaklik ve bekletme kosullarina dayanmaktadir. Bu islemi izleyen üretim döngüsü esnasinda bu ilk zenginlestirilmis katman eszamanli olarak asagida belirtilen süreçlerden geçmektedir: - ardisik haddeleme adimlarinin neden oldugu indirgeme hizi nedeniyle incelme; P424I7070 - Yukarida bahsi geçen presle sertlestirilmis parçalar ile ilgili olan Sekil 4ite, bulus sahipleri katman (A) içerisindeki nikel zenginlestirmesinin nominal içerik (Ninom) ile karsilastirildiginda kritik bir degere ulasmasi üzerine, yani parametrenin (PS) karsilanmasi durumunda, 0.16 ppm degerinin altinda bir yayilabilir hidrojen içeriginin elde edildigini göstermistir: (Nimax _NI-nam) 2 o 01 Burada kullanilan birimler parametre (Pz) için kullanilan birimler ile aynidir. Sekil 4'te sonuçlarin alt zarf egrisine karsilik gelen bir egri (2) gösterilmektedir. Bir teorem ile bagli kalmak istemeden, bu özelliklerin özellikle eski östenitik tanecik birlesme yerlerinde hidrojen difüzyonunu sinirlandiran nikel zenginlestirmesi sayesinde hidrojenin yüksek sicakliktaki sacin içerisine nüfuz etmesine karsi bir bariyer etkisi olusturdugu düsünülmektedir. Çeligin bilesiminin geriye kalan kismi demirden ve hazirlama sürecinden kaynaklanan kaçinilmaz safsizliklardan meydana gelmektedir. Simdi bulus konusu yöntem açiklanacaktir: yukarida belirtilen bilesimin bir ara ürünü dökülmektedir. Bu ara 'ürün kalinligi tipik olarak 200 mm ile 250 mm arasinda olan levha seklinde ya da tipik kalinligi birkaç on milimetre mertebesinde olan ince bir levha seklinde ya da uygun olan herhangi diger bir sekilde olabilmektedir. Bu ara `ürün 1250°C ile 1300°C degerleri arasinda bir sicakliga isitilmakta ve 20 ila 45 dakika arasinda bir süre boyunca bu sicaklik araliginda bekletilmektedir. Bulus konusu çelik bilesim açisindan firin içerisindeki atmosferde bulunan oksijen ile reaksiyon suretiyle esas olarak demir ve manganez açisindan zengin bir oksit kaymani olusmaktadir ve bu katmanda nikel çözünürlügü oldukça düsüktür ve nikel metalik formda kalmaktadir. Bu oksit katmaninin gelisimine paralel olarak nikel oksit ve çelik alt katman arasindaki arayüze dogru nüfuz etmektedir ve bu sayede çelik içerisinde nikel açisindan zenginlesmis bir katmanin ortaya çikmasina neden olmaktadir. Bu asamada, bu katmanin kalinligi özellikle çeligin nominal nikel içerigine ve daha önceden tanimlanan sicaklik ve bekletme kosullarina dayanmaktadir. Bu islemi izleyen üretim döngüsü esnasinda bu ilk zenginlestirilmis katman eszamanli olarak asagida belirtilen süreçlerden geçmektedir: - ardisik haddeleme adimlarinin neden oldugu indirgeme hizi nedeniyle incelme; P424I7070 - ardisik üretim adimlari esnasinda sacin yüksek sicaklikta bekletilmesi nedeniyle kalinlasma. Ancak, bu kalinlasma Ievhalarin yeniden isitilmasi adimi esnasinda daha küçük orantilar seklinde meydana gelmektedir. Sicak haddelenmis bir sacin üretim döngüsü tipik olarak asagida belirtilen adimlardan meydana gelmektedir: - 1250°C ila 825°C degerleri arasinda degisen bir sicaklik araliginda sicak haddeleme adimlari (örnegin, kaba haddeleme, bitirme); - 500° C ila ?50° C degerleri arasinda degisen bir sicaklik araliginda sarma Bulus sahipleri, prosesin sonuç olarak elde edilen `ürünler 'üzerinde ciddi bir etkiye sahip olmadan bu araliklar içerisinde kalan bir miktar degisime tolerans gösterebilmesi nedeniyle sicak haddeleme ve sarma parametrelerinin bulus tarafindan tanimlanan araliklarda degisiminin mekanik özellikleri önemli ölçüde degistirmedigini göstermistir. - Bu asamada, kalinligi tipik olarak 1.5 mm ila 4.5 mm degerleri arasinda olan sicak haddelenmis sac nikel açisindan zenginlesmis katmanin sacin yüzeyi yakinlarinda bulunmasini saglayacak sekilde oksit katmanini ortadan kaldiran kendiliginden bilinen bir proses araciligiyla dekapaj islemine tabi tutulmaktadir. - Daha ince bir sac elde edilmesi istendiginde, örnegin %30 ila %70 araliginda yer alan uygun bir inceltme oraninda soguk haddeleme ve ardindan islenerek sertlestirilmis metalin yeniden kristallesmesini saglamak amaciyla tipik olarak 740° C ile 8200 C degerleri arasinda yer alan bir sicaklikta tavlama islemi gerçeklestirilmektedir. Bu isil islemin ardindan, sac kaplanmamis bir sac elde edilmesi olarak sogutulabilir ya da kendiliginden bilinen yöntemler kullanilarak bir banyo içerisinde sürekli sicak daldirma ile kaplanabilir ve son olarak sogutulur. Bulus sahipleri, yukarida ayrintili olarak açiklanan Üretim adimlari arasindan Ievhalarin spesifik bir sicaklik araligina yeniden isitilmasi ve bu sicaklikta bekletilmesi adiminin nihai sac üzerindeki nikel açisindan zenginlestirilmis katmanin karakteristik özellikleri üzerinde en etkili olan adim oldugunu göstermistir. Bulus sahipleri özellikle bir kaplama adimi içersin ya da içermesin soguk haddelenmis sacin tavlama döngüsünün nikel açisindan zenginlestirilmis yüzey katmaninin karakteristik özellikleri üzerinde sadece ikincil bir etkiye sahip oldugunu göstermistir. Diger bir ifadeyle, nikel açisindan zenginlestirilmis katmani orantili bir miktarda incelten soguk haddeleme inceltme orani haricinde bu katmanin nikel P424I7070 - ardisik üretim adimlari esnasinda sacin yüksek sicaklikta bekletilmesi nedeniyle kalinlasma. Ancak, bu kalinlasma Ievhalarin yeniden isitilmasi adimi esnasinda daha küçük orantilar seklinde meydana gelmektedir. Sicak haddelenmis bir sacin üretim döngüsü tipik olarak asagida belirtilen adimlardan meydana gelmektedir: - 1250°C ila 825°C degerleri arasinda degisen bir sicaklik araliginda sicak haddeleme adimlari (örnegin, kaba haddeleme, bitirme); - 500° C ila ?50° C degerleri arasinda degisen bir sicaklik araliginda sarma Bulus sahipleri, prosesin sonuç olarak elde edilen `ürünler 'üzerinde ciddi bir etkiye sahip olmadan bu araliklar içerisinde kalan bir miktar degisime tolerans gösterebilmesi nedeniyle sicak haddeleme ve sarma parametrelerinin bulus tarafindan tanimlanan araliklarda degisiminin mekanik özellikleri önemli ölçüde degistirmedigini göstermistir. - Bu asamada, kalinligi tipik olarak 1.5 mm ila 4.5 mm degerleri arasinda olan sicak haddelenmis sac nikel açisindan zenginlesmis katmanin sacin yüzeyi yakinlarinda bulunmasini saglayacak sekilde oksit katmanini ortadan kaldiran kendiliginden bilinen bir proses araciligiyla dekapaj islemine tabi tutulmaktadir. - Daha ince bir sac elde edilmesi istendiginde, örnegin %30 ila %70 araliginda yer alan uygun bir inceltme oraninda soguk haddeleme ve ardindan islenerek sertlestirilmis metalin yeniden kristallesmesini saglamak amaciyla tipik olarak 740° C ile 8200 C degerleri arasinda yer alan bir sicaklikta tavlama islemi gerçeklestirilmektedir. Bu isil islemin ardindan, sac kaplanmamis bir sac elde edilmesi olarak sogutulabilir ya da kendiliginden bilinen yöntemler kullanilarak bir banyo içerisinde sürekli sicak daldirma ile kaplanabilir ve son olarak sogutulur. Bulus sahipleri, yukarida ayrintili olarak açiklanan Üretim adimlari arasindan Ievhalarin spesifik bir sicaklik araligina yeniden isitilmasi ve bu sicaklikta bekletilmesi adiminin nihai sac üzerindeki nikel açisindan zenginlestirilmis katmanin karakteristik özellikleri üzerinde en etkili olan adim oldugunu göstermistir. Bulus sahipleri özellikle bir kaplama adimi içersin ya da içermesin soguk haddelenmis sacin tavlama döngüsünün nikel açisindan zenginlestirilmis yüzey katmaninin karakteristik özellikleri üzerinde sadece ikincil bir etkiye sahip oldugunu göstermistir. Diger bir ifadeyle, nikel açisindan zenginlestirilmis katmani orantili bir miktarda incelten soguk haddeleme inceltme orani haricinde bu katmanin nikel P424I7070 zenginlestirmesinin karakteristik 'Özellikleri gerçekte sicak haddelenmis sacda ve sicak daldirmali ön kaplama adimi içersin ya da içermesin ekstradan soguk haddeleme ve tavlama islemlerinden geçirilen bir sacda aynidir. Bu on kaplama alüminyum, bir alüminyum alasim (%50 oraninin üzerinde alüminyum içeren) ya da alüminyum esasli alasim (alüminyumun baskin bilesen oldugu) olabilmektedir. Faydali bir sekilde, bu ön kaplama agirlikça %7 ila %15 silikon, %2 ila %4 oraninda demir ve opsiyonel olarak 15 ppm ile 30 ppm arasinda kalsiyum içeren, geriye kalan kismi alüminyum ve hazirlama isleminden kaynaklanan kaçinilmaz safsizliklardan olusan bir alüminyum- silikon alasimidir. On kaplama ayni zamanda %40 ila %45 oranlari arasinda Zn, %3 ila %10 oranlari arasinda Fe, %1 ila %3 oranlari arasinda Si içeren, geriye kalan kismi alüminyum ve hazirlama isleminden kaynaklanan kaçinilmaz safsizliklardan olusan bir alüminyum alasimi da olabilmektedir. Bir düzenlemeye göre, ön kaplama bir alüminyum alasim olabilmektedir, bu alasim demir ihtiva eden metaller arasi bir form olmalidir. Bu tür bir Ön kaplama alüminyum ya da alüminyum alasim ile ön kaplanmis sacin isil ön isleme tabi tutulmasi suretiyle elde edilmektedir. Bu isil ön islem bir bekleme süresi (t1) boyunca bir sicaklikta (91) Ön kaplamanin artik FegslgAhz türü faz rs ve FezsIzAlg türü faz '[6 serbest alüminyum içermeyecegi ve çelik alt katmanda östenitik bir dönüsüme neden olmayacagi sekilde gerçeklestirilmektedir. Tercihen, sicaklik (61) 620° C ila 680° C degerleri arasinda ve bekleme süresi (t1) ise 6 ila 15 saat arasinda yer almaktadir. Bu sekilde, demirin çelik sacdan alüminyum ya da alüminyum alasima bir difüzyonu elde edilmektedir. Bu tür bir 'ön kaplama bu durumda islenmemis parçalarin sicak presleme adimi öncesinde açik bir sekilde daha yüksek bir degere isitilmasini mümkün kilmaktadir ve bu da islenmemis parçalarin yeniden isitilmasi esnasinda yüksek sicaklikta bekletme süresinin asgari seviyeye indirgenmesine, yani islenmemis parçalarin isitilmasi adimi esnasinda yüzeye tutunan hidrojen miktarinin azaltilmasina imkan tanimaktadir. Alternatif olarak, 'Ön kaplama galvanizli ya da galvanize alasimli olabilmektedir, yani galvanizleme banyosundan hemen sonra hat içi proseste gerçeklestirilen isil alasimlama islemi sonrasinda %7 ila %12 arasinda bir demir miktarina sahiptir. P424I7070 zenginlestirmesinin karakteristik 'Özellikleri gerçekte sicak haddelenmis sacda ve sicak daldirmali ön kaplama adimi içersin ya da içermesin ekstradan soguk haddeleme ve tavlama islemlerinden geçirilen bir sacda aynidir. Bu on kaplama alüminyum, bir alüminyum alasim (%50 oraninin üzerinde alüminyum içeren) ya da alüminyum esasli alasim (alüminyumun baskin bilesen oldugu) olabilmektedir. Faydali bir sekilde, bu ön kaplama agirlikça %7 ila %15 silikon, %2 ila %4 oraninda demir ve opsiyonel olarak 15 ppm ile 30 ppm arasinda kalsiyum içeren, geriye kalan kismi alüminyum ve hazirlama isleminden kaynaklanan kaçinilmaz safsizliklardan olusan bir alüminyum- silikon alasimidir. On kaplama ayni zamanda %40 ila %45 oranlari arasinda Zn, %3 ila %10 oranlari arasinda Fe, %1 ila %3 oranlari arasinda Si içeren, geriye kalan kismi alüminyum ve hazirlama isleminden kaynaklanan kaçinilmaz safsizliklardan olusan bir alüminyum alasimi da olabilmektedir. Bir düzenlemeye göre, ön kaplama bir alüminyum alasim olabilmektedir, bu alasim demir ihtiva eden metaller arasi bir form olmalidir. Bu tür bir Ön kaplama alüminyum ya da alüminyum alasim ile ön kaplanmis sacin isil ön isleme tabi tutulmasi suretiyle elde edilmektedir. Bu isil ön islem bir bekleme süresi (t1) boyunca bir sicaklikta (91) Ön kaplamanin artik FegslgAhz türü faz rs ve FezsIzAlg türü faz '[6 serbest alüminyum içermeyecegi ve çelik alt katmanda östenitik bir dönüsüme neden olmayacagi sekilde gerçeklestirilmektedir. Tercihen, sicaklik (61) 620° C ila 680° C degerleri arasinda ve bekleme süresi (t1) ise 6 ila 15 saat arasinda yer almaktadir. Bu sekilde, demirin çelik sacdan alüminyum ya da alüminyum alasima bir difüzyonu elde edilmektedir. Bu tür bir 'ön kaplama bu durumda islenmemis parçalarin sicak presleme adimi öncesinde açik bir sekilde daha yüksek bir degere isitilmasini mümkün kilmaktadir ve bu da islenmemis parçalarin yeniden isitilmasi esnasinda yüksek sicaklikta bekletme süresinin asgari seviyeye indirgenmesine, yani islenmemis parçalarin isitilmasi adimi esnasinda yüzeye tutunan hidrojen miktarinin azaltilmasina imkan tanimaktadir. Alternatif olarak, 'Ön kaplama galvanizli ya da galvanize alasimli olabilmektedir, yani galvanizleme banyosundan hemen sonra hat içi proseste gerçeklestirilen isil alasimlama islemi sonrasinda %7 ila %12 arasinda bir demir miktarina sahiptir. P424I7070 On kaplama ayni zamanda birbirini izleyen adimlarda biriktirilen katmanlarin üst üste bindirilmesinden de meydana gelebilirken, bu katmanlardan en az bir tanesi alüminyum ya da bir alüminyum alasim olabilmektedir. Yukarida açiklanan üretim isleminin ardindan, saçlar geometrisi preslenmis ve presle sertlestirilmis parçanin nihai geometrisi ile ilgili olan islenmemis parçalar elde edilmesi amaciyla kendiliginden bilinen yöntemler kullanilarak kesilmekte ya da delinmektedir. oranlari arasinda Mn ve %0.05 ile %1.20 oranlari arasinda Cr içeren saclarin kesilmesi ferritIi-perlitli mikro yapi ile iliskili olarak bu asamada nispeten düsük mekanik mukavemet nedeniyle özellikle kolaydir. Bu islenmemis parçalar çelik alt katmani tamamen östenitlestirme amaciyla 810° C ila 950° C degerleri arasinda bir sicakliga isitilmakta, sicak preslenmekte ve ardindan martensitik dönüsüm elde edilmesi amaciyla pres aletinde tutulmaktadir. Sicak presleme adimi esnasinda uygulanan gerinim orani östenitleme islemi öncesinde bir soguk deformasyon adimi (presleme) uygulanip uygulamadigina dayali olarak daha küçük ya da daha büyük olabilmektedir. Bulus sahipleri islenmemis parçalarin AcB dönüsüm sicakligi yakinlarinda bir degere isitilmasi ve ardindan bu parçalarin birkaç dakika boyunca bu sicaklikta tutulmasi asamalarindan meydana gelen presle sertlestirme islemine iliskin isil isitma döngülerinin nikel açisindan zenginlestirilmis katmanda algilanabilir bir degisiklige neden olmadigini göstermistir. Diger bir ifadeyle, nikel açisindan zenginlestirilmis yüzey katmaninin karakteristik 'özellikleri presle sertlestirme öncesindeki sacda ve presle sertlestirme islemi sonrasinda sacdan elde edilen parçada aynidir. Bulus konusu bilesimlerin bulus geleneksel çelik bilesenlerin sahip oldugundan daha düsük bir Ac3 dönüsüm sicakligina sahip olmasi nedeniyle, islenmemis parçalari daha düsük sicakliklarda bekletme sürelerinde östenitlenmesi mümkündür ve bu isitma firinlarinda olasi hidrojen adsorpsiyonunun azaltilmasini saglamaktadir. Sinirlandirici olmayan örnekler olarak, asagida belirtilen düzenlemeler bulus tarafindan saglanan avantajlari göstermektedir. P424I7070 On kaplama ayni zamanda birbirini izleyen adimlarda biriktirilen katmanlarin üst üste bindirilmesinden de meydana gelebilirken, bu katmanlardan en az bir tanesi alüminyum ya da bir alüminyum alasim olabilmektedir. Yukarida açiklanan üretim isleminin ardindan, saçlar geometrisi preslenmis ve presle sertlestirilmis parçanin nihai geometrisi ile ilgili olan islenmemis parçalar elde edilmesi amaciyla kendiliginden bilinen yöntemler kullanilarak kesilmekte ya da delinmektedir. oranlari arasinda Mn ve %0.05 ile %1.20 oranlari arasinda Cr içeren saclarin kesilmesi ferritIi-perlitli mikro yapi ile iliskili olarak bu asamada nispeten düsük mekanik mukavemet nedeniyle özellikle kolaydir. Bu islenmemis parçalar çelik alt katmani tamamen östenitlestirme amaciyla 810° C ila 950° C degerleri arasinda bir sicakliga isitilmakta, sicak preslenmekte ve ardindan martensitik dönüsüm elde edilmesi amaciyla pres aletinde tutulmaktadir. Sicak presleme adimi esnasinda uygulanan gerinim orani östenitleme islemi öncesinde bir soguk deformasyon adimi (presleme) uygulanip uygulamadigina dayali olarak daha küçük ya da daha büyük olabilmektedir. Bulus sahipleri islenmemis parçalarin AcB dönüsüm sicakligi yakinlarinda bir degere isitilmasi ve ardindan bu parçalarin birkaç dakika boyunca bu sicaklikta tutulmasi asamalarindan meydana gelen presle sertlestirme islemine iliskin isil isitma döngülerinin nikel açisindan zenginlestirilmis katmanda algilanabilir bir degisiklige neden olmadigini göstermistir. Diger bir ifadeyle, nikel açisindan zenginlestirilmis yüzey katmaninin karakteristik 'özellikleri presle sertlestirme öncesindeki sacda ve presle sertlestirme islemi sonrasinda sacdan elde edilen parçada aynidir. Bulus konusu bilesimlerin bulus geleneksel çelik bilesenlerin sahip oldugundan daha düsük bir Ac3 dönüsüm sicakligina sahip olmasi nedeniyle, islenmemis parçalari daha düsük sicakliklarda bekletme sürelerinde östenitlenmesi mümkündür ve bu isitma firinlarinda olasi hidrojen adsorpsiyonunun azaltilmasini saglamaktadir. Sinirlandirici olmayan örnekler olarak, asagida belirtilen düzenlemeler bulus tarafindan saglanan avantajlari göstermektedir. P424I7070 Asagida verilen Tablo 1'de gösterilen bilesime sahip ara çelik ürünler temin edilmistir. P424I7070 Asagida verilen Tablo 1'de gösterilen bilesime sahip ara çelik ürünler temin edilmistir. P424I7070 P424I7070 P424I7070 Bu ara 'ürünler 1275° C sicakligina isitilmistir ve 45 dakika boyunca bu sicaklikta tutulmus, ardindan ile sicak haddelenmis ve 650° C sicakliginda sarilmistir. Sicak haddelenmis saclar daha sonra önceki üretim adimlari esnasinda olusan oksit katmaninin ortadan kaldirilmasi amaciyla inhibitörlü asit banyosu içerisinde dekapaj islemine tabi tutulmus ve ardindan 1.5 mm kalinligina soguk haddelenmistir. Sonuç olarak elde edilen saclar islenmemis parçalar seklinde kesilmistir. Mekanik kesme islemi için uygunluk bu islemin gerçeklestirilmesi için gerekli olan kuvvet üzerinden degerlendirilmistir. Bu özellik özellikle bu asamada saçin sahip oldugu mekanik mukavemet ve sertlik ile ilgilidir. islenmemis parçalar daha sonra Tablo 2'de belirtilen sicakliga getirilmis ve sicak presleme öncesinde 150 saniye boyunca bu sicaklikta tutulmus ve pres içerisinde tutularak sogutulmustur. ?50° C ile 400° C arasinda ölçülen sogutma hizi 180° C/s ile 210° C/s degerleri arasindadir. Yapisi martensitik olan parçalarin çekme mekanik mukavemeti (Rm) 12.5X50 ISO çekme testi numuneleri kullanilarak ölçülmüstür. Ek olarak, islenmemis parçalarin bazilari -5° C degerinde çiglenme noktasina sahip bir atmosfer altinda bir firin içerisinde bes dakika boyunca 850° C ile 950° C arasinda bir sicakliga isitilmistir. Bu islenmemis parçalar daha sonra yukarida açiklanan kosullar ile ayni kosullar altinda sicak preslenmistir. Daha sonra, sonuç olarak elde edilen parçalar üzerindeki yayilabilir hidrojen degerleri kendiliginden bilinen bir isil desorpsiyon analizi (TDA) yöntemi kullanilarak ölçülmüstür, test edilecek bir numune nitrojen akisi altinda bir kizilötesi isitma firini içerisinde 9000 C degerine isitilmistir. Desorpsiyondan kaynaklanan hidrojen içerigi sicakligin fonksiyonu olarak ölçülmüstür. Yayilabilir hidrojen miktari ortam sicakligi ile 360°C arasinda yüzeye tutunan toplam hidrojen ölçülerek belirlenmistir. Sicak presleme islemi uygulanan saclar üzerinde yüzey yakinlarinda çeligin nikel içerigindeki degisim de parlama bosaltimi spektroskopi (GDOES, "Parilti Bosaltimi Optik Emisyon Spektrometrisi," bilinen bir tekniktir) kullanilarak ölçülmüstür. Nimax, Nisurf, Ninom ve A parametrelerinin degerleri bu sekilde tanimlanabilmektedir. Bu testlerin sonuçlari Tablo 2ide belirtilmektedir. P424I7070 Bu ara 'ürünler 1275° C sicakligina isitilmistir ve 45 dakika boyunca bu sicaklikta tutulmus, ardindan ile sicak haddelenmis ve 650° C sicakliginda sarilmistir. Sicak haddelenmis saclar daha sonra önceki üretim adimlari esnasinda olusan oksit katmaninin ortadan kaldirilmasi amaciyla inhibitörlü asit banyosu içerisinde dekapaj islemine tabi tutulmus ve ardindan 1.5 mm kalinligina soguk haddelenmistir. Sonuç olarak elde edilen saclar islenmemis parçalar seklinde kesilmistir. Mekanik kesme islemi için uygunluk bu islemin gerçeklestirilmesi için gerekli olan kuvvet üzerinden degerlendirilmistir. Bu özellik özellikle bu asamada saçin sahip oldugu mekanik mukavemet ve sertlik ile ilgilidir. islenmemis parçalar daha sonra Tablo 2'de belirtilen sicakliga getirilmis ve sicak presleme öncesinde 150 saniye boyunca bu sicaklikta tutulmus ve pres içerisinde tutularak sogutulmustur. ?50° C ile 400° C arasinda ölçülen sogutma hizi 180° C/s ile 210° C/s degerleri arasindadir. Yapisi martensitik olan parçalarin çekme mekanik mukavemeti (Rm) 12.5X50 ISO çekme testi numuneleri kullanilarak ölçülmüstür. Ek olarak, islenmemis parçalarin bazilari -5° C degerinde çiglenme noktasina sahip bir atmosfer altinda bir firin içerisinde bes dakika boyunca 850° C ile 950° C arasinda bir sicakliga isitilmistir. Bu islenmemis parçalar daha sonra yukarida açiklanan kosullar ile ayni kosullar altinda sicak preslenmistir. Daha sonra, sonuç olarak elde edilen parçalar üzerindeki yayilabilir hidrojen degerleri kendiliginden bilinen bir isil desorpsiyon analizi (TDA) yöntemi kullanilarak ölçülmüstür, test edilecek bir numune nitrojen akisi altinda bir kizilötesi isitma firini içerisinde 9000 C degerine isitilmistir. Desorpsiyondan kaynaklanan hidrojen içerigi sicakligin fonksiyonu olarak ölçülmüstür. Yayilabilir hidrojen miktari ortam sicakligi ile 360°C arasinda yüzeye tutunan toplam hidrojen ölçülerek belirlenmistir. Sicak presleme islemi uygulanan saclar üzerinde yüzey yakinlarinda çeligin nikel içerigindeki degisim de parlama bosaltimi spektroskopi (GDOES, "Parilti Bosaltimi Optik Emisyon Spektrometrisi," bilinen bir tekniktir) kullanilarak ölçülmüstür. Nimax, Nisurf, Ninom ve A parametrelerinin degerleri bu sekilde tanimlanabilmektedir. Bu testlerin sonuçlari Tablo 2ide belirtilmektedir. P424l7070 Tablo 2 islenmemis parçalarin isitma kosullari ve presle sertlestirme islemi sonrasinda elde edilen Özellikler. Alti çizili degerler: bu bulusa uygun degildir R Saclarin Isitma Rm W"m (%x (Ninm - Nim) (%1 Yaylaloilir ef kesme Sicakligi (MPa) A hidroien islemine (°C) pm) um) (ppm) uygunlugu G 850 1965 Q 0 9,& H 900 2069 Q 9 0,& o 900 1981 9 g 9,& J 0 900 @Q 9 9 9.2 K 900 l& Q 9 M 0 = sac kesme islemi açisindan uygundur A-D saçlari ferritli-perlitli yapilari nedeniyle kesme islemi açisindan özellikle uygundur. A-F harfleri ile belirtilen presle sertlestirilmis saclar ve parçalar bilesim ve nikel açisindan zenginlestirilmis yüzey katmani açisindan bulusa karsilik gelen karakteristik özelliklere sahiptir. arasinda bir Mn içerigi, %005 ile %120 oranlari arasinda bir krom içerigi ile birlikte %030 ila %120 oranlari arasinda nominal nikel içerigine sahip bir bilesime ve bu element açisindan zenginlestirilmis spesifik bir katmana sahip olan saclarin 1950 MPa degerinin üzerinde bir mukavemet (Rm) ve 0.16 ppm degerine esit ya da altinda olan bir degerde yayilabilir hidrojen içeriginin elde edilmesini sagladigini göstermektedir. Testlerde kullanilan Örnek A nikel içeriginin ekonomik üretim kosullari altinda mekanik mukavemet ve gecikmeli çatlamaya karsi dayanim açisindan %030 ile %050 oranlari arasina düsürülebilecegini göstermektedir. P424l7070 Tablo 2 islenmemis parçalarin isitma kosullari ve presle sertlestirme islemi sonrasinda elde edilen Özellikler. Alti çizili degerler: bu bulusa uygun degildir R Saclarin Isitma Rm W"m (%x (Ninm - Nim) (%1 Yaylaloilir ef kesme Sicakligi (MPa) A hidroien islemine (°C) pm) um) (ppm) uygunlugu G 850 1965 Q 0 9,& H 900 2069 Q 9 0,& o 900 1981 9 g 9,& J 0 900 @Q 9 9 9.2 K 900 l& Q 9 M 0 = sac kesme islemi açisindan uygundur A-D saçlari ferritli-perlitli yapilari nedeniyle kesme islemi açisindan özellikle uygundur. A-F harfleri ile belirtilen presle sertlestirilmis saclar ve parçalar bilesim ve nikel açisindan zenginlestirilmis yüzey katmani açisindan bulusa karsilik gelen karakteristik özelliklere sahiptir. arasinda bir Mn içerigi, %005 ile %120 oranlari arasinda bir krom içerigi ile birlikte %030 ila %120 oranlari arasinda nominal nikel içerigine sahip bir bilesime ve bu element açisindan zenginlestirilmis spesifik bir katmana sahip olan saclarin 1950 MPa degerinin üzerinde bir mukavemet (Rm) ve 0.16 ppm degerine esit ya da altinda olan bir degerde yayilabilir hidrojen içeriginin elde edilmesini sagladigini göstermektedir. Testlerde kullanilan Örnek A nikel içeriginin ekonomik üretim kosullari altinda mekanik mukavemet ve gecikmeli çatlamaya karsi dayanim açisindan %030 ile %050 oranlari arasina düsürülebilecegini göstermektedir. P424I7070 E-F örnekleri özellikle %024 ile %028 oranlari arasinda bir karbon içerigine ve %150 ile edilebilecegini göstermektedir. Asagida belirtilen parametrenin yüksek degeri özellikle düsük yayilabilir hidrojen içerigi ile iliskilidir. Bunun aksine, G-K örneklerinden alinan parçalar çeliklerin nikel açisindan zenginlestirilmis yüzey katmanina sahip olmamasi nedeniyle 0.25 ppm degerinin üzerinde bir yayilabilir hidrojen içerigine sahiptir. Buna ilaveten, J-K örnekleri presle sertlestirme islemi sonrasinda elde edilememesine neden olacak sekilde parametre (P1) degeri %1.1 oraninin altinda olan çelik bilesimlerine karsilik gelmektedir. A-D ve H çelik bilesimleri, yani karbon içerigi %032 ile %035 oranlari arasinda olan çelik bilesimleri için Sekil 5 GDOES teknigi ile ölçülen sac yüzeyi ile karsilastirildiginda derinligin bir fonksiyonu olarak ölçülen nikel içerigini göstermektedir. Bu sekilde her egrinin yan tarafinda gösterilen referans harfler çelik referansina karsilik gelmektedir. Nikel ihtiva etmeyen bir sac (referans H) ile karsilastirildiginda bulus konusu saclarin yüzey katmaninda bir zenginlesme oldugu görülebilmektedir. Belirli bir nominal nikel içeriginde (%079), B ve C örneklerinden krom içeriginin %051 oranindan %105 oranina degistirilmesinin yüzey katmanindaki zenginlesmenin korunmasini sagladigi ve bulus konusu kosullari tatmin ettigi görülebilmektedir. Yukarida E ve F çeliklerinin sahip oldugu bilesime, yani sirasiyla %1 ve %1.49 oranlarinda nikel içeriklerine sahip bilesime, sahip ve yukarida bahsi geçen kosullar altinda üretilen sicak haddelenmis çelik saclar temin edilmistir. Haddeleme isleminin ardindan, saclar iki tür hazirlik sürecinden geçirilmistir: - X: sadece oksit katmaninin uzaklastirilmasi amaciyla inhibitörlü asitle dekapaj islemi - Y: 100 um degerine taslama. P424I7070 E-F örnekleri özellikle %024 ile %028 oranlari arasinda bir karbon içerigine ve %150 ile edilebilecegini göstermektedir. Asagida belirtilen parametrenin yüksek degeri özellikle düsük yayilabilir hidrojen içerigi ile iliskilidir. Bunun aksine, G-K örneklerinden alinan parçalar çeliklerin nikel açisindan zenginlestirilmis yüzey katmanina sahip olmamasi nedeniyle 0.25 ppm degerinin üzerinde bir yayilabilir hidrojen içerigine sahiptir. Buna ilaveten, J-K örnekleri presle sertlestirme islemi sonrasinda elde edilememesine neden olacak sekilde parametre (P1) degeri %1.1 oraninin altinda olan çelik bilesimlerine karsilik gelmektedir. A-D ve H çelik bilesimleri, yani karbon içerigi %032 ile %035 oranlari arasinda olan çelik bilesimleri için Sekil 5 GDOES teknigi ile ölçülen sac yüzeyi ile karsilastirildiginda derinligin bir fonksiyonu olarak ölçülen nikel içerigini göstermektedir. Bu sekilde her egrinin yan tarafinda gösterilen referans harfler çelik referansina karsilik gelmektedir. Nikel ihtiva etmeyen bir sac (referans H) ile karsilastirildiginda bulus konusu saclarin yüzey katmaninda bir zenginlesme oldugu görülebilmektedir. Belirli bir nominal nikel içeriginde (%079), B ve C örneklerinden krom içeriginin %051 oranindan %105 oranina degistirilmesinin yüzey katmanindaki zenginlesmenin korunmasini sagladigi ve bulus konusu kosullari tatmin ettigi görülebilmektedir. Yukarida E ve F çeliklerinin sahip oldugu bilesime, yani sirasiyla %1 ve %1.49 oranlarinda nikel içeriklerine sahip bilesime, sahip ve yukarida bahsi geçen kosullar altinda üretilen sicak haddelenmis çelik saclar temin edilmistir. Haddeleme isleminin ardindan, saclar iki tür hazirlik sürecinden geçirilmistir: - X: sadece oksit katmaninin uzaklastirilmasi amaciyla inhibitörlü asitle dekapaj islemi - Y: 100 um degerine taslama. P424l7070 F sacinin yüzeyinden parlama bosaltimi spektroskopisi kullanilarak ölçülen nikel içerigini gösteren Sekil 6 X hazirlama modunda nikel açisindan zenginlestirilmis bir yüzey katmani mevcutken (X ile isaretlenmis egri), taslama isleminin oksit katmanini ve nikel açisindan zenginlestirilmis alt katmani uzaklastirdigini (Y ile isaretlenmis egri) göstermektedir. 1.5 mm kalinligina soguk haddeleme isleminin ardindan bu sekilde hazirlanmis islenmemis parçalar bir firin içerisinde 10° C/s isitma hizinda 850° C degerine kadar isitilmis, bu sicaklikta bes dakika boyunca bekletilmis ve ardindan sicak preslenmistir. Her iki hazirlama modunda preslenmis parçalar üzerinde asagida belirtilen yayilabilir hidrojen içerigi ölçülmüstür: Sacin ön hazirlgi E parçasi yayilabilir hidrojen F Parçasi yayilabilir hidrojen Ni açisindan zenginlestirilmis 0,09 0,08 katmani tutan dekapaj Ni açisindan zengin katmani 0,21 0,19 uzaklastiran taslama Sekil 7 yayilabilir hidrojen içerigini çelik bilesiminin ve hazirlama modunun bir fonksiyonu olarak göstermektedir. Ornek olarak, EX referansi E çelik bilesimi ve X hazirlik modu kullanilarak üretilmis sac ve sicak preslenmis parçaya isaret etmektedir. Bu sonuçlar düsük bir yayilabilir hidrojen içerigi elde edilmesi amaciyla nikel açisindan zenginlestirilmis bir yüzey katmaninin, yani yeterli nikel içerigi degisim derecesi gösteren bir yüzey katmaninin, gerekli oldugunu göstermektedir. Asagida belirtilen bilesim ile 235 mm kalinliginda levhalar hazirlanmistir: Tablo 3 Çelik Bilesimi (% agirlikça yüzde) C(%) Mn(%) AI(%) Si(%) Cr(%) Mo(%) NI(°/o) Nb(%) Ti(%) P(%) S(%) B(%) N(%) P1(%) P424l7070 F sacinin yüzeyinden parlama bosaltimi spektroskopisi kullanilarak ölçülen nikel içerigini gösteren Sekil 6 X hazirlama modunda nikel açisindan zenginlestirilmis bir yüzey katmani mevcutken (X ile isaretlenmis egri), taslama isleminin oksit katmanini ve nikel açisindan zenginlestirilmis alt katmani uzaklastirdigini (Y ile isaretlenmis egri) göstermektedir. 1.5 mm kalinligina soguk haddeleme isleminin ardindan bu sekilde hazirlanmis islenmemis parçalar bir firin içerisinde 10° C/s isitma hizinda 850° C degerine kadar isitilmis, bu sicaklikta bes dakika boyunca bekletilmis ve ardindan sicak preslenmistir. Her iki hazirlama modunda preslenmis parçalar üzerinde asagida belirtilen yayilabilir hidrojen içerigi ölçülmüstür: Sacin ön hazirlgi E parçasi yayilabilir hidrojen F Parçasi yayilabilir hidrojen Ni açisindan zenginlestirilmis 0,09 0,08 katmani tutan dekapaj Ni açisindan zengin katmani 0,21 0,19 uzaklastiran taslama Sekil 7 yayilabilir hidrojen içerigini çelik bilesiminin ve hazirlama modunun bir fonksiyonu olarak göstermektedir. Ornek olarak, EX referansi E çelik bilesimi ve X hazirlik modu kullanilarak üretilmis sac ve sicak preslenmis parçaya isaret etmektedir. Bu sonuçlar düsük bir yayilabilir hidrojen içerigi elde edilmesi amaciyla nikel açisindan zenginlestirilmis bir yüzey katmaninin, yani yeterli nikel içerigi degisim derecesi gösteren bir yüzey katmaninin, gerekli oldugunu göstermektedir. Asagida belirtilen bilesim ile 235 mm kalinliginda levhalar hazirlanmistir: Tablo 3 Çelik Bilesimi (% agirlikça yüzde) C(%) Mn(%) AI(%) Si(%) Cr(%) Mo(%) NI(°/o) Nb(%) Ti(%) P(%) S(%) B(%) N(%) P1(%) P424l7070 Bu levhalar 1290° C sicakligina isitilmis ve 30 dakika boyunca bu sicaklikta tutulmustur. Bu levhalar daha sonra çesitli haddeleme ya da sarma son sicakliklarina göre 3.2 mm kalinligina sicak haddelenmistir. Bu sicak haddelenmis saclarin çekme mekanik özellikleri (akma gerilmesi (Re), çekme mukavemeti (Rm), toplam uzama (At)) Tablo 4'te verilmektedir. Tablo 4 Sicak haddelenmis saclarin uygulama kosullari ve elde edilen mekanik özellikler Test Haddeleme sonu Sarim Re (MPa) Rm(MPa) At(%) Referansi sicakligi (°C) sicakligi (OC) Birbirine yakin sarma sicakliklarinda (T ve U testleri), 70° C degerinde bir haddeleme sonu sicakligi degisiminin mekanik ozellikler üzerinde sadece oldukça küçük bir etkiye sahip oldugu gözlemlenmistir. Yakin haddeleme sonu sicakliginda (U ve V testleri) ise sarma sicakliginin 650° C degerinden 580° C degerine düsürülmesinin özellikle %5 oraninin altinda degiskenlik gösteren mukavemet üzerinde nispeten küçük bir etkiye sahip oldugu gözlemlenmistir. Bu nedenle bulus konusu kosullar altinda üretilen çelik sacin `üretim kosullarinda meydana gelen degisimlere karsi hassas olmadigini ve bunun da haddelenmis seritlerin basarili bir homojenlige sahip oldugu gösterilmistir. Sekil 8 ve 9 sirasiyla T ve V testlerinde kullanilan sicak haddelenmis saclari göstermektedir. FerritIi-perlitli mikro yapilarin her iki kosul açisindan oldukça benzer oldugu görülebilmektedir. Sicak haddelenmis saclar nikel açisindan zenginlestirilmis katman yerinde kalirken sadece önceki adimlarda olusan oksit katmanin uzaklastirilmasi amaciyla sürekli olarak dekapaj islemine tabi tutulmustur. Saclar daha sonra 1.4 mm hedef kalinligina haddelenmistir. Sicak haddeleme kosulundan bagimsiz olarak, istenen kalinlik degeri elde edilebilmistir; haddeleme kuvvetleri çesitli kosullar açisindan benzerdir. Saclar daha sonra Ac1 dönüsüm sicakliginin hemen üzerinde bir deger olan ?60° C sicakliginda tavlanmis ve ardindan sogutulmus ve agirlikça %9 silikon, agirlikça %3 demir içeren ve geriye kalan kismi alüminyum ve kaçinilmaz safsizliklardan meydana gelen bir P424l7070 Bu levhalar 1290° C sicakligina isitilmis ve 30 dakika boyunca bu sicaklikta tutulmustur. Bu levhalar daha sonra çesitli haddeleme ya da sarma son sicakliklarina göre 3.2 mm kalinligina sicak haddelenmistir. Bu sicak haddelenmis saclarin çekme mekanik özellikleri (akma gerilmesi (Re), çekme mukavemeti (Rm), toplam uzama (At)) Tablo 4'te verilmektedir. Tablo 4 Sicak haddelenmis saclarin uygulama kosullari ve elde edilen mekanik özellikler Test Haddeleme sonu Sarim Re (MPa) Rm(MPa) At(%) Referansi sicakligi (°C) sicakligi (OC) Birbirine yakin sarma sicakliklarinda (T ve U testleri), 70° C degerinde bir haddeleme sonu sicakligi degisiminin mekanik ozellikler üzerinde sadece oldukça küçük bir etkiye sahip oldugu gözlemlenmistir. Yakin haddeleme sonu sicakliginda (U ve V testleri) ise sarma sicakliginin 650° C degerinden 580° C degerine düsürülmesinin özellikle %5 oraninin altinda degiskenlik gösteren mukavemet üzerinde nispeten küçük bir etkiye sahip oldugu gözlemlenmistir. Bu nedenle bulus konusu kosullar altinda üretilen çelik sacin `üretim kosullarinda meydana gelen degisimlere karsi hassas olmadigini ve bunun da haddelenmis seritlerin basarili bir homojenlige sahip oldugu gösterilmistir. Sekil 8 ve 9 sirasiyla T ve V testlerinde kullanilan sicak haddelenmis saclari göstermektedir. FerritIi-perlitli mikro yapilarin her iki kosul açisindan oldukça benzer oldugu görülebilmektedir. Sicak haddelenmis saclar nikel açisindan zenginlestirilmis katman yerinde kalirken sadece önceki adimlarda olusan oksit katmanin uzaklastirilmasi amaciyla sürekli olarak dekapaj islemine tabi tutulmustur. Saclar daha sonra 1.4 mm hedef kalinligina haddelenmistir. Sicak haddeleme kosulundan bagimsiz olarak, istenen kalinlik degeri elde edilebilmistir; haddeleme kuvvetleri çesitli kosullar açisindan benzerdir. Saclar daha sonra Ac1 dönüsüm sicakliginin hemen üzerinde bir deger olan ?60° C sicakliginda tavlanmis ve ardindan sogutulmus ve agirlikça %9 silikon, agirlikça %3 demir içeren ve geriye kalan kismi alüminyum ve kaçinilmaz safsizliklardan meydana gelen bir P424l7070 banyo içerisinde menevisleme yolu ile sürekli olarak alüminyum verilmistir. Sonuç olarak saclar yüzey basina 80 g/m2 mertebesinde bir kaplama ile kaplanmistir; bu kaplama oldukça düzenli kusursuz bir kalinliga sahiptir. Tablo 4'te yer alan T testinde belirtilen kosullar kullanilarak elde edilen islenmemis parçalar daha sonra kesilmis, çesitli kosullar altinda isitilmis ve sicak preslenmistir. Her durumda, sonuç olarak uygulanan hizli sogutma çelik alt katmana martensitik bir yapi vermistir. Bazi parçalar buna ek olarak bir boya firinlama isil döngüsüne tabi tutulmustur. Tablo 4 Sicak haddelenmis saçlarin uygulama kosullari ve elde edilen mekanik özellikler Test Isitma sicakligi/firinda Boya firinlama Re Rm(M Pa) At(%) Referansi tutuma süresi döngüsü (MPa) Daha sonra boya firinlama islemine tabi tutulup tutulmamasindan bagimsiz olarak islenmemis parçanin firin içerisinde isitilma sicakligi ve bekletme süresi ne olursa olsun sonuç olarak elde edilen dayanimin 1800 MPa degerini astigi gözlemlenmistir. Yukarida belirtilen A ve J çeliklerinin sahip oldugu bilesimlere karsilik gelen, yani sirasiyla bilesimler ile 1.4 mm kalinliginda soguk haddelenmis ve tavlanmis çelik saclar temin edilmistir. Bunun ardindan bilesimi Örnek 3`te açiklanan bir banyo içerisinde sicak daldirma ile bir kaplama uygulanmistir. Bu islem sonucunda 30 um kalinliginda alüminyum alasim ön kaplamaya sahip saclar elde edilmis ve bu saclardan islenmemis parçalar kesilmistir. Bu islenmemis parçalar -10° C degerinde kontrollü bir çiglenme noktasina sahip bir atmosferde 900° C maksimum sicakliginda östenitlenmistir, islenmemis parçalar firin içerisinde toplam olarak 5 ya da 15 dakika boyunca tutulmustur. Östenitleme isleminin ardindan, islenmemis parçalar hizli bir sekilde firindan bir sicak presleme presine aktarilmis P424l7070 banyo içerisinde menevisleme yolu ile sürekli olarak alüminyum verilmistir. Sonuç olarak saclar yüzey basina 80 g/m2 mertebesinde bir kaplama ile kaplanmistir; bu kaplama oldukça düzenli kusursuz bir kalinliga sahiptir. Tablo 4'te yer alan T testinde belirtilen kosullar kullanilarak elde edilen islenmemis parçalar daha sonra kesilmis, çesitli kosullar altinda isitilmis ve sicak preslenmistir. Her durumda, sonuç olarak uygulanan hizli sogutma çelik alt katmana martensitik bir yapi vermistir. Bazi parçalar buna ek olarak bir boya firinlama isil döngüsüne tabi tutulmustur. Tablo 4 Sicak haddelenmis saçlarin uygulama kosullari ve elde edilen mekanik özellikler Test Isitma sicakligi/firinda Boya firinlama Re Rm(M Pa) At(%) Referansi tutuma süresi döngüsü (MPa) Daha sonra boya firinlama islemine tabi tutulup tutulmamasindan bagimsiz olarak islenmemis parçanin firin içerisinde isitilma sicakligi ve bekletme süresi ne olursa olsun sonuç olarak elde edilen dayanimin 1800 MPa degerini astigi gözlemlenmistir. Yukarida belirtilen A ve J çeliklerinin sahip oldugu bilesimlere karsilik gelen, yani sirasiyla bilesimler ile 1.4 mm kalinliginda soguk haddelenmis ve tavlanmis çelik saclar temin edilmistir. Bunun ardindan bilesimi Örnek 3`te açiklanan bir banyo içerisinde sicak daldirma ile bir kaplama uygulanmistir. Bu islem sonucunda 30 um kalinliginda alüminyum alasim ön kaplamaya sahip saclar elde edilmis ve bu saclardan islenmemis parçalar kesilmistir. Bu islenmemis parçalar -10° C degerinde kontrollü bir çiglenme noktasina sahip bir atmosferde 900° C maksimum sicakliginda östenitlenmistir, islenmemis parçalar firin içerisinde toplam olarak 5 ya da 15 dakika boyunca tutulmustur. Östenitleme isleminin ardindan, islenmemis parçalar hizli bir sekilde firindan bir sicak presleme presine aktarilmis P424l7070 ve aletle tutularak su verilmistir. Tablo 5'te belirtilen test kosullari endüstriyel ince sac sicak presleme yöntemini temsil etmektedir. Tablo 5 Alüminyum alasim ön kaplamali islenmemis parçalar üzerinde sicak damgalama testleri gerçeklestirme kosullari Test Ostenitleme firini parametreleri Sicak damgalama parametreleri kosullari Çiy Sicaklik Tutma Transfer Uygulanan Sertlestirme nokéîsi (°C) süresi(mn) s'üresi (s) basinç(kN) s'iliresi (s) Presle sertlestirilmis parçalarin çekme mekanik özellikleri (mukavemet (Rm) ve toplam uzama (Et)) ve yayilabilir hidrojen içerigi ölçülmüstür ve Tablo 6'da verilmektedir. Tablo 6 Presle sertlestirilmis aluminyum alasim on kaplamali parçalarda elde edilen mekanik 'Özellikler ve yayilabilir hidrojen içerigi Test Ref. Çelik Ref. Boga firinlama Mekanik 'özellikler Yayilabilir °"9"$" Rm(MPa) At(%) "Esas" J5 4 yok @ 6,3 9,& A6 A yok 1923 6 0,09 Jö 4 yok % 5 9.2 A5-A6 parçalarinin mukavemetinin 1800 MPa degerini astigi ve yayilabilir hidrojen içeriginin 0.16 ppm degerinin altinda oldugu gözlemlenirken, J5-J6 parçalari için mukavemet degeri 1800 MPa degerinin altindadir ve yayilabilir hidrojen içerigi 0.16 ppm degerinin üzerindedir. Bulusta belirtilen kosullar altinda parçalarin mukavemet ve hidrojen içerigi özellikleri firin içerisinde bekletme süresinin bir fonksiyonu olarak az bir degisim sergilemistir ve bu da oldukça kararli bir üretim saglamaktadir. Bu nedenle, bulus ile ayni anda hem oldukça yüksek mekanik mukavemete hem de gecikmeli çatlamaya karsi dayanima sahip presle sertlestirilmis parçalar üretilebilmektedir. Bu parçalar otomotiv üretiminde yapisal ya da takviye edici parçalar olarak karsi bir sekilde kullanilabilir. P424l7070 ve aletle tutularak su verilmistir. Tablo 5'te belirtilen test kosullari endüstriyel ince sac sicak presleme yöntemini temsil etmektedir. Tablo 5 Alüminyum alasim ön kaplamali islenmemis parçalar üzerinde sicak damgalama testleri gerçeklestirme kosullari Test Ostenitleme firini parametreleri Sicak damgalama parametreleri kosullari Çiy Sicaklik Tutma Transfer Uygulanan Sertlestirme nokéîsi (°C) süresi(mn) s'üresi (s) basinç(kN) s'iliresi (s) Presle sertlestirilmis parçalarin çekme mekanik özellikleri (mukavemet (Rm) ve toplam uzama (Et)) ve yayilabilir hidrojen içerigi ölçülmüstür ve Tablo 6'da verilmektedir. Tablo 6 Presle sertlestirilmis aluminyum alasim on kaplamali parçalarda elde edilen mekanik 'Özellikler ve yayilabilir hidrojen içerigi Test Ref. Çelik Ref. Boga firinlama Mekanik 'özellikler Yayilabilir °"9"$" Rm(MPa) At(%) "Esas" J5 4 yok @ 6,3 9,& A6 A yok 1923 6 0,09 Jö 4 yok % 5 9.2 A5-A6 parçalarinin mukavemetinin 1800 MPa degerini astigi ve yayilabilir hidrojen içeriginin 0.16 ppm degerinin altinda oldugu gözlemlenirken, J5-J6 parçalari için mukavemet degeri 1800 MPa degerinin altindadir ve yayilabilir hidrojen içerigi 0.16 ppm degerinin üzerindedir. Bulusta belirtilen kosullar altinda parçalarin mukavemet ve hidrojen içerigi özellikleri firin içerisinde bekletme süresinin bir fonksiyonu olarak az bir degisim sergilemistir ve bu da oldukça kararli bir üretim saglamaktadir. Bu nedenle, bulus ile ayni anda hem oldukça yüksek mekanik mukavemete hem de gecikmeli çatlamaya karsi dayanima sahip presle sertlestirilmis parçalar üretilebilmektedir. Bu parçalar otomotiv üretiminde yapisal ya da takviye edici parçalar olarak karsi bir sekilde kullanilabilir. TR TR TR TR TR